Wiadomości z Otwartej Rzeczpospolitej « Otwarta Rzeczpospolita

Chcemy żyć w społeczności
wolnej od uprzedzeń
szanującej odmienność
broniącej godności człowieka.

STOWARZYSZENIE PRZECIW ANTYSEMITYZMOWI I KSENOFOBII

Wiadomości z Otwartej Rzeczpospolitej > Znamy laureatkę Nagrody im. Ireny Sendlerowej

Znamy laureatkę Nagrody im. Ireny Sendlerowej

2016/11/01

Niedawno wręczono, dziesiątą już, Nagrodę im. Ireny Sendlerowej „Za naprawianie świata”. Laureatką została Zofia Cofałka, nauczycielka z Gimnazjum nr 2 im. Jana Pawła II w Chorzowie, od lat zaangażowana w edukację globalną i działania na rzecz praw człowieka na świecie.

Członkowie kapituły podkreślili, że tym większa jest rola mądrych i wrażliwych pedagogów, którzy są gotowi zmierzyć się z tymi nowymi wyzwaniami. Lauretka nagrody, Zofia Cofałka, wyzwań się nie boi. Nauczycielka pracująca w Gimnazjum nr 2 w Chorzowie oraz Niepublicznym Liceum dla Dorosłych w Katowicach od 17 lat działa na rzecz praw człowieka, podejmując trudne tematy w inspirujący i angażujący młodzież sposób. Wśrod problemów, które podejmuje z uczniami i uczennicami, są i sprawy mniejszości romskiej, i zagadnienie sprawiedliwego handlu, i sytuacja uchodźców, i historia Holokaustu. Współpracuje z Amnesty International, Polską Akcją Humanitarną i wieloma innymi organizacjami i instytucjami, jest nie tylko nauczycielką, ale też wolontariuszką na wielu polach, bo jak mówi, „nie można uczyć i żyć według innych reguł niż te, o których się uczy. Tylko wiarygodny nauczyciel będzie prawdziwy, a tylko prawdziwy nauczyciel będzie wzorem do naśladowania”.

Kapituła wyróżniła również 10 nauczycieli: Beatę Bierówkę, Przemysława Fabjańskiego, Hannę Jastrzębską-Gzellę, Monikę Niedźwiecką, Łukasza Połomskiego, Joannę Roszak, Mariusza Sokołowskiego, Annę Sosnę, Bożennę Sucharską i Małgorzatę Wójcik-Dudek.

35. rocznica śmierci Jana Józefa Lipskiego

2026/09/10

Trzydzieści pięć lat temu, 10 września 1991 roku, zmarł Jan Józef Lipski.

Jedna z najważniejszych dla nas osób – współzałożyciel KOR – u, opozycjonista, krytyk literacki, żołnierz AK. Autor eseju „Dwie Ojczyzny, dwa patriotyzmy”.

Mówił: „Patriotyzm jest z miłości – i do miłości ma prowadzić„.

Jego postać i słowa przypominaliśmy w kampanii #agresjawysiada.

Konkurs im. Ewy Bieńkowskiej

2026/09/09

Do 15 października 2026 r. można zgłosić najlepszą publikację z zakresu ochrony praw osób pokrzywdzonych przestępstwem lub wiktymologii, a także praktyczne działania związane z pomocą pokrzywdzonym przestępstwami w ramach IV edycji Konkursu im. Ewy Bieńkowskiej organizowanego przez Fundację Pomocy Ofiarom Przestępstw. Chodzi też o artykuły, podcasty czy np. wideoblogi.

Uczestnikami konkursu mogą być autorzy publikacji z zakresu ochrony praw osób pokrzywdzonych przestępstwem lub wiktymologii, opublikowanych pomiędzy 15 października 2024 r. a 15 października 2026 r., autorzy prac doktorskich lub magisterskich obronionych w tym okresie lub osoby albo organizacje, które w tym samym czasie wdrożyły działania mające na celu pomoc ofiarom przestępstw. Konkurs jest skierowany wyłącznie do organizacji oraz pełnoletnich osób fizycznych.

W skład jury tegorocznej, IV edycji Konkursu wchodzą: Adam Bodnar (były rzecznik praw obywatelskich, były minister sprawiedliwości, senator RP), Ewa Hofmańska (prezeska Project Sunflowers, laureatka III edycji Konkursu), Jacek Jasionek (członek Rady Programowej FPOP, były prezes Stowarzyszenia na Rzecz Osób LGBT Tolerado), Witold Klaus (wiktymolog, przewodniczący Rady Programowej FPOP, wieloletni prezes Stowarzyszenia Interwencji Prawnej), Paweł Knut (adwokat, specjalista w zakresie praw człowieka, laureat II edycji Konkursu), Danuta Przywara (działaczka społeczna, członkini Rady Programowej FPOP, przewodnicząca Rady Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka) oraz Paula Sawicka (działaczka społeczna, wiceprezeska FPOP, przewodnicząca Rady Programowej Stowarzyszenia Otwarta Rzeczpospolita).

Więcej informacji o Konkursie na stronie FPOP

Skończmy ze zniesławieniem, czas uchylić art. 212 kk – apel do Ministra Sprawiedliwości

2026/09/07

Ustawa anty-SLAPP obowiązuje od 8 lipca, ale chroni tylko przed pozwami cywilnymi. Za tę samą wypowiedź nadal można trafić na ławę oskarżonych. W gronie organizacji społecznych – razem m. in. z Siecią Obywatelską Watchdog Polska, Helsińską Fundacją Praw Człowieka, Article 19, Izbą Wydawców Prasy – wystosowaliśmy list do Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego Waldemara Żurka z apelem o dekryminalizację zniesławienia.

W apelu wskazujemy na lukę w systemie anty-SLAPP. Im skuteczniej sądy będą odrzucać bezzasadne pozwy cywilne, tym bardziej atrakcyjnym narzędziem nacisku może stać się prywatny akt oskarżenia z art. 212 k.k.

To poważny problem dla wolności słowa. Samo Ministerstwo Sprawiedliwości wskazywało art. 212 jako jeden z instrumentów wykorzystywanych przeciwko uczestnikom debaty publicznej.

Skala problemu nie jest marginalna: liczba skazań z art. 212 k.k. wzrosła z 394 w 2021 r. do 443 w 2024 r. W tym samym roku 170 skazań dotyczyło zniesławienia za pomocą mediów, a w ośmiu przypadkach orzeczono karę pozbawienia wolności.

Uważamy, że najwyższy czas ten przepis uchylić. Ochrona dobrego imienia powinna należeć przede wszystkim do prawa cywilnego, które po wprowadzeniu zabezpieczeń anty-SLAPP daje do tego odpowiednie narzędzia.

Jeśli ustawodawca uzna, że pewne zachowania nadal wymagają reakcji karnej, powinno to dotyczyć wyłącznie świadomego rozpowszechniania konkretnych, obiektywnie fałszywych informacji z zamiarem wyrządzenia poważnej szkody — bez kary więzienia i z ochroną opinii oraz dobrej wiary w debacie publicznej.

Europejski Trybunał Praw Człowieka wielokrotnie stwierdzał, że stosowanie art. 212 k.k. naruszało w Polsce wolność wypowiedzi. Inne państwa europejskie już ograniczają lub znoszą karną odpowiedzialność za zniesławienie.

Prawo powinno reagować na świadome i szkodliwe kłamstwo. Nie powinno jednak sprawiać, że ceną za zabranie głosu w sprawie publicznej jest ryzyko znalezienia się na ławie oskarżonych.

Sygnatariusze listu: Sieć Obywatelska Watchdog Polska, ARTICLE 19 Europe, Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Izba Wydawców Prasy, Stowarzyszenie Gazet Lokalnych, Fundacja Media Forum, Fundacja Obserwatorium Demokracji Cyfrowej, Fundacja Wolności, Instytut Spraw Publicznych, Fundacja Wolności Gospodarczej, Stowarzyszenie „Lepsza Demokracja”, Stowarzyszenie NASZE PRAWO, Otwarta Rzeczpospolita – Stowarzyszenie przeciw Antysemityzmowi i Ksenofobii, Fundacja Miasto Obywatelskie Lubartów, Fundacja Frank Bold, Stowarzyszenie Kampania Przeciw Homofobii, Obywatele RP, Fundacja Wolne Sądy, Towarzystwo Dziennikarskie, Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich, Centrum Monitoringu Wolności Prasy SDP, Fundacja Wymiany Kulturowej toTU toTAM, Fundacja Matecznik, Fundacja Niech Żyją!

Pełna treść apelu

Wojciech Olszański ps. „Jaszczur” skazany za nawoływanie do nienawiści

2026/09/03

13 sierpnia 2022 roku w Grudziądzu odbył się I Marsz gen. Tadeusza Rozwadowskiego. W jego trakcie Wojciech Olszański nawoływał do mordowania i dyskryminowania Żydów i znieważał publicznie osoby pochodzenia żydowskiego. Otwarcie szczuł na przebywające w Polsce osoby, które w naszym kraju znalazły schronienie przed wojną w Ukrainie. O trudną sytuację ekonomiczną Polaków oskarżał Żydów.

16 sierpnia 2022 roku złożyliśmy w tej sprawie zawiadomienie do Prokuratury Okręgowej w Bydgoszczy, która sprawę przekazała do Prokuratury Rejonowej w Grudziądzu.

20 maja 2025 roku Sąd Rejonowy w Toruniu wydał wyrok. Uznał Wojciecha O. winnym nawoływania do nienawiści na tle różnic narodowościowych i etnicznych wobec ludności pochodzenia ukraińskiego i ludności pochodzenia żydowskiego oraz publicznego znieważenia ich z powodu przynależności narodowej i etnicznej. Kara – 2 lata prac społecznych (po 20 godzin miesięcznie). Wyrok był nieprawomocny.

2 września 2026 roku Sąd Apelacyjny w Gdańsku uznał oskarżonego Wojciecha Olszańskiego, ps. Jaszczur, za winnego publicznego nawoływania do nienawiści wobec osób narodowości żydowskiej podczas zgromadzenia w Grudziądzu w 2022 r.

Sąd odwoławczy utrzymał w mocy pozostałą część wyroku sądu I instancji. Olszański jest zobowiązany do podania wyroku do publicznej wiadomości poprzez umieszczenie wyciągu z sentencji wyroku na stronie Biuletynu Informacji Publicznej Sądu Okręgowego w Toruniu na okres 3 miesięcy. Przewodniczący składu sędziowskiego sędzia Rafał Ryś odczytując wyrok wskazał, że sąd uznał winnego Wojciecha Olszańskiego tego, że 13 sierpnia w Grudziądzu, w trakcie zgromadzenia, przemawiając do uczestników, „publicznie nawoływał do nienawiści wobec osób narodowości żydowskiej z powodu ich przynależności narodowej, przypisując im negatywne cechy, wrogie i podstępne intencje oraz podejmowanie działań ukierunkowanych na istotne pogorszenie sytuacji ekonomicznej obywateli polskich, przedstawiając te osoby jako wrogów Polski zasługujących na śmierć”.

___________________________________

Podejmowane przez nas interwencje prawne były częścią projektu Antysemityzm w Polsce: definicja, monitorowanie, skuteczne przeciwdziałanie, realizowanego z dotacji programu Aktywni Obywatele Fundusz Krajowy finansowanego przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię w ramach Funduszy EOG.

Interwencje prawne lipiec – sierpień 2026

2026/09/01

Najważniejszym wymiarem naszej działalności jest monitorowanie internetu i przestrzeni publicznej pod kątem występowania treści nienawistnych, weryfikowanie ich pod kątem możliwości popełnienia przestępstwa oraz składanie zawiadomień do Prokuratury. O większości z tych treści jesteśmy informowani za pośrednictwem portalu www.zglosnienawisc.otwarta.org.

W ciągu dwóch ostatnich miesięcy (lipiec, sierpień 2026) złożyliśmy 28 zawiadomień. Dotyczyły one wypowiedzi o charakterze antysemickim i antyukraińskim. W przypadku trzech spraw Prokuratura wszczęła dochodzenie. Pozostałe zostały przekazane do innych jednostek lub nie podjęto żadnej decyzji procesowej.

Jak odnaleźć się w systemie edukacji? O byciu rodzicem z doświadczeniem migracyjnym w Polsce

2026/09/01

Jakie są doświadczenia rodziców z doświadczeniem migranckich w Polsce? Czy system edukacji wspiera ich integracji czy raczej im przeszkadza? Z jakimi reakcjami ze strony innych rodziców cudzoziemcy spotykają się na co dzień w żłobkach, przedszkolach, szkołach? A jakie są reakcje nauczycielek i nauczycieli? Wreszcie, co zrobić, żeby radzić sobie w często niesprzyjających warunkach polskiego systemu edukacji? O tych i innych pytaniach rozmawiają dr Katarzyna Kubin, Jana Lisna oraz Anatasia Padlikowska w videocaście prowadzonym przez dr Ignacego Jóźwiaka, Ośrodek Badań nad Migracjami.

________________________________________________

Nagranie zostało zrealizowane w ramach projektu RAISE.

Projekt finansowany przez Unię Europejską. Poglądy i opinie wyrażone w materiałach są wyłącznie poglądami autorów i nie muszą odzwierciedlać stanowiska Unii Europejskiej ani Agencji. Ani Unia Europejska, ani organ przyznający dofinansowanie nie ponoszą za nie odpowiedzialności.

Dzień Solidarności i Wolności

2026/08/31

46 lat temu podpisano Porozumienia Sierpniowe. Dziś obchodzimy Dzień Solidarności i Wolności.

Podpisanie 31 sierpnia 1980 roku Porozumień Sierpniowych stało się jednym z najważniejszych momentów na drodze Polski ku wolności. Był to triumf solidarności – wspólnoty ludzi, którzy potrafili upomnieć się o swoje prawa, godność i możliwość decydowania o własnym losie.

Pamiętamy, że wolność nie jest dana raz na zawsze. Wymaga troski, odwagi i codziennego działania. Solidarność nie kończy się także na wspólnym doświadczeniu historii – oznacza gotowość, by stawać po stronie słabszych, wykluczanych i dyskryminowanych, niezależnie od ich pochodzenia, wyznania, przekonań czy tożsamości.

W 46. rocznicę Porozumień Sierpniowych chcemy przypomnieć, że idea solidarności jest wciąż żywa i potrzebna. Wolna Polska to Polska, w której każdy człowiek może żyć bez lęku, korzystać ze swoich praw i czuć się częścią wspólnoty.

Pamięć o Sierpniu zobowiązuje. Solidarność jest naszą wspólną odpowiedzialnością.

Życzenia z okazji Dnia Niepodległości Ukrainy

2026/08/24

Drogie Ukrainki, Drodzy Ukraińcy,

z okazji Dnia Niepodległości Ukrainy przesyłamy Wam wyrazy solidarności, szacunku i przyjaźni.

W tym szczególnym dniu myślimy o Ukrainie – o jej wolności, suwerenności i prawie do samostanowienia. Myślimy także o wszystkich, którzy każdego dnia bronią tych wartości, oraz o tych, którzy zapłacili za nie najwyższą cenę.

Życzymy Ukrainie zwycięstwa, pokoju i możliwości budowania przyszłości w wolnym, demokratycznym i bezpiecznym państwie. Życzymy, by ukraińskie miasta i wsie znów wypełniły się spokojem, a rozdzielone wojną rodziny mogły być razem.

Niech wolna Ukraina pozostaje częścią wolnej i demokratycznej Europy, a polsko-ukraińska solidarność, przyjaźń i wzajemny szacunek będą trwałym fundamentem naszej wspólnej przyszłości.

Слава Україні!
Chwała Ukrainie!

Otwarta Rzeczpospolita – Stowarzyszenie przeciw Antysemityzmowi i Ksenofobii

Żegnamy Wandę Traczyk-Stawską

2026/08/18

Z poczuciem niepowetowanej straty dla nas wszystkich żegnamy

Wandę Traczyk – Stawską, ps. „Pączek”.

Harcerkę, żołnierkę Armii Krajowej, uczestniczkę powstania warszawskiego. Po wojnie nauczycielkę w szkołach specjalnych. Zawsze upominającą się o godność człowieka, o wolność, o szacunek dla wszystkich.

Cześć Jej pamięci!

Odezwa do Polaków: Niech żyje wolna, demokratyczna i europejska Polska! Sława Ukrainie i jej bohaterom!

2026/08/10

Tekst wygłoszony przez Przemysława Wiszniewskiego – członka Zarządu Otwartej Rzeczpospolitej na niedzielnej (09.08.2026) demonstracji „Nie bądź obojętny”, współorganizowanej przez Komitet Obrony Demokracji, Akcję Demokrację, Polskie Forum Migracyjne, Protest z Wykrzyknikiem oraz Otwartą Rzeczpospolitą.

Rodacy! Bracia i Siostry! Druhowie wspólnego losu wolnej Rzeczypospolitej!

Stajemy dziś na historycznym zakręcie, gdzie ważą się losy naszej niepodległości, naszego bezpieczeństwa i przyszłości naszych dzieci. Jako młoda demokracja, która z ogromnym trudem wyrwała się z kleszczy totalitaryzmu, doskonale pamiętamy mroczne czasy PRL.

Pamiętamy, jak nasza ojczyzna była bezwzględnie łupiona przez Sowiety, a polski suwerenny głos duszony w zarodku. Dziś, pod płaszczykiem fałszywego patriotyzmu, polska prawica próbuje cofnąć wskazówki zegara i wepchnąć nas z powrotem w łapy Kremla, systematycznie wypychając Polskę z Unii Europejskiej.

Nie pozwólmy, byśmy ponownie stali się państwem satelickim faszystowskiej, imperialnej Rosji! Politycy dzisiejszej prawicowej opozycji – Karol Nawrocki, Przemysław Czarnek, Robert Bąkiewicz, Krzysztof Bosak, Sławomir Mentzen czy Grzegorz Braun – w sposób mniej lub bardziej zawoalowany prowadzą politykę jawnie prorosyjską.

Zrzutka dla Ukrainy – Nie bądź obojętny

2026/08/09

Zrzutka z dopiskiem „dla Ukrainy” organizowana na dzisiejszej demonstracji „Nie bądź obojętny” przez Otwartą Rzeczpospolitą. Przyjdź na Plac Zamkowy o 17:00.

Zebrana suma zostanie przelana producentowi agregatów.

Agregaty prądotwórcze o dużej mocy: zastępują generatory w miejscach, gdzie cisza jest niezbędna. Przez określoną liczbę godzin, w zależności od mocy, agregat może zasilać bardzo energochłonny urządzenie zakłócające sygnał dronów, zasilać modem internetowy Starlink oraz ładować mniejsze urządzenia elektroniczne. Kupimy te agregaty od producenta z Charkowa (https://mpb.kh.ua), który wytwarza solidne i proste w obsłudze modele oraz zapewnia bezpłatną obsługę serwisową.

Powerbanki: są to mniejsze, przenośne urządzenia do ładowania, które zazwyczaj mieszczą się w kieszeni plecaka. Kupimy różne modele o różnej pojemności i napięciu w zależności od tego ile zbierzemy pieniędzy; niektóre z nich służą wyłącznie do ładowania telefonów i radiotelefonów, podczas gdy inne mogą ładować laptopy, a nawet zasilać urządzenie Starlink przez 5 godzin, jeśli są podłączone za pośrednictwem falownika 220 V.

Nie bądź obojętny! Demonstracja 9 sierpnia

2026/08/04

Razem z Komitetem Obrony Demokracji, Akcją Demokracją, Protestem z Wykrzyknikiem i Polskim Forum Migracyjnym zorganizowaliśmy 9 sierpnia o godz. 17:00 na warszawskim placu Zamkowym demonstrację „Nie bądź obojętny”.

Nie ma naszej zgody na mowę nienawiści. Nie ma naszej zgody na akty agresji. Wobec ogromnej fali hejtu w stosunku do Ukrainek i Ukraińców w Polsce musimy pokazać swój zdecydowany i zorganizowany sprzeciw. W przeciwnym wypadku wspólnie doprowadzimy do katastrofy społecznej, która może zagrozić naszej niepodległości.

Ukrainki i Ukraińcy w Polsce są nie tylko naszymi sojusznikami wobec agresji imperializmu rosyjskiego, ale też istotną częścią naszego społeczeństwa. Dopuszczanie do jakichkolwiek aktów agresji wobec Ukrainek i Ukraińców stanowi nie tylko zagrożenie, ale stawia poważne pytanie, czy jako społeczeństwo jesteśmy rzeczywistą częścią demokratycznej, europejskiej cywilizacji.

Międzynarodowy Dzień Pamięci o Zagładzie Romów i Sinti

2026/08/02

2 sierpnia obchodzony jest jako Międzynarodowy Dzień Pamięci o Zagładzie Romów i Sinti.

W III Rzeszy Romów uznano za grupę aspołeczną i w większości „nieczystą rasowo”. Podobnie jak Żydów, objęto ich dyskryminacyjnym ustawodawstwem, wprowadzając m.in. obowiązek rejestracji i ograniczenia poruszania się.

Masowa eksterminacja Romów rozpoczęła się w 1941 roku po wybuchu wojny z ZSRR. Na zajmowanych terenach ginęli, podobnie jak Żydzi, w masowych egzekucjach dokonywanych przez Einsatzgruppen. Jesienią 1941 roku w odizolowanej części getta łódzkiego osadzono około 5 tysięcy Romów deportowanych z Niemiec. Kilka miesięcy później wszyscy zostali zamordowani w Kulmhof (Chełmnie n. Nerem) – pierwszym nazistowskim ośrodku zagłady.

Aby rozwiązać tzw. kwestię cygańską (Zigeunerfrage) władze III Rzeszy postanowiły osadzić Romów w obozie koncentracyjnym. Na rozkaz Heinricha Himmlera w lutym 1943 r. w jednym z sektorów Auschwitz-Birkenau utworzono obóz, do którego deportowano całe cygańskie rodziny. Znaleźli się tam Romowie z Niemiec, Austrii, Czech i Polski, a także Francji, Holandii, Jugosławii, Belgii, ZSRR, Litwy i Węgier.

Wieczorem 2 sierpnia 1944 roku Niemcy przystąpili do likwidacji tzw. obozu cygańskiego (Zigeunerlager) w Auschwitz – Birkenau. W komorach gazowych zamordowano wówczas 2897 Romów.

82. rocznica wybuchu powstania warszawskiego

2026/08/01

82 lata temu, 1 sierpnia 1944 roku, wybuchło powstanie warszawskie.

Przypominamy słowa jednej z jego uczestniczek – Wandy Traczyk-Stawskiej:

„My w Powstaniu walczyliśmy przede wszystkim o odzyskanie niepodległości naszej ojczyzny, ale także o to, co było dla nas najważniejsze. O to, żebyśmy byli traktowani nie jak podludzie, tylko żeby każdy z nas był człowiekiem godnym szacunku. O naszą godność ludzką. I każdy, kto wie, czym jest ludzka godność, musi pamiętać, że jej podstawą jest wolność. Że nie wolno nikogo nie szanować dlatego, że ma inny kolor skóry, inne poglądy czy orientację seksualną. O ile nie wyrządza nikomu krzywdy ma prawo taki być.”.

Nie bądź obojętny – to nasza wspólna sprawa

2026/07/31

Wobec ogromnej fali hejtu obywatele powinni pokazać swój zdecydowany i zorganizowany sprzeciw.

W przeciwnym wypadku wspólnie doprowadzimy do katastrofy społecznej, która może zagrozić naszej niepodległości.

Ukrainki i Ukraińcy w Polsce są nie tylko naszymi sojusznikami wobec agresji imperializmu rosyjskiego, są nie tylko istotną częścią naszego społeczeństwa, ale też stanowią ważny element rozwoju gospodarczego Polski. Dopuszczanie do jakichkolwiek aktów agresji wobec Ukrainek i Ukraińców stanowi nie tylko zagrożenie, ale stawia poważne pytanie, czy jako społeczeństwo jesteśmy rzeczywistą częścią demokratycznej, europejskiej cywilizacji.

Wierzymy, że ludzi dobrej woli w Polsce jest więcej niż tych, którzy kierują się nienawiścią i hejtem wobec osób uchodźczych. Widać to było w wielkim solidarnościowym zrywie 2022 roku, a dziś nadszedł czas, byśmy pokazali to kolejny raz.

Członkinie Otwartej Rzeczpospolitej z Nagrodami Miasta Warszawy

2026/07/31

W Dniu Pamięci Warszawy, poprzedzającym 82. rocznicę wybuchu powstania warszawskiego, w uznaniu zasług dla stolicy Polski ogłoszono laureatki i laureatów Nagrody Miasta Warszawy.

Wśród laureatek znalazły się dwie członkinie-założycielki Otwartej Rzeczpospolitej – Elżbieta Ficowska i Małgorzata Łukasiewicz.

Wiszniewski: Mechanizmy nienawiści. Jak prawicowa propaganda dehumanizuje jednostki i mobilizuje do przemocy ulicznej

2026/07/29

Współczesna debata publiczna w Polsce coraz częściej rezygnuje z pluralizmu na rzecz brutalnej polaryzacji, w której przeciwnik polityczny lub przedstawiciel mniejszości przestaje być partnerem w dyskusji, a staje się egzystencjalnym wrogiem. Zjawisko to, napędzane przez prawicową propagandę głównego nurtu oraz radykalne ugrupowania, ewoluowało od agresywnej retoryki medialnej do realnego zagrożenia fizycznego.

Analiza tragicznych wydarzeń z przeszłości, takich jak zabójstwo prezydenta Gdańska Pawła Adamowicza czy samobójstwo syna posłanki Magdaleny Filiks, pozwala dostrzec przerażający mechanizm: odgórnie sterowana nagonka medialna nieuchronnie prowadzi do tragedii w świecie rzeczywistym. Obecnie analogiczne mechanizmy są coraz mocniej kierowane przeciwko społeczności ukraińskiej, co stwarza bezpośrednie ryzyko wybuchu przemocy o charakterze pogromowym.

X Marsz Milczenia’44

2026/07/27

W dniu 82. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego Fundacja Aktywna Demokracja zaprasza do udziału w X Marszu Milczenia. Marsz pod hasłem „Zatrzymaj faszyzm” odbywa się pod honorowym patronatem Wandy Traczyk-Stawskiej ps. Pączek.

W ciszy i skupieniu przejdziemy trasą pamięci, jak co roku, by uczcić ofiary Powstania Warszawskiego – zwłaszcza cywilne. W tym roku marsz ma wyjątkowy wymiar – wobec narastających tendencji nacjonalistycznych i profaszystowskich upamiętniamy także ideały, o które walczyli Powstańcy: wolność, równość i godność człowieka.

Program wydarzenia:

16:30 – spotkanie uczestników przy ul. Jana Kilińskiego (róg ul. Długiej), rozdawanie flag i przygotowanie do marszu.
Odczyt wspomnień sanitariuszki Teresy – tradycyjnie przy miejscu, gdzie 1 sierpnia 1944 r. wybuchł tzw. „czołg-pułapka”.
17:00 – sygnał syreny „W” i minuta ciszy.
Po wybrzmieniu syreny – wymarsz z 30-metrową biało-czerwoną flagą. Do jej niesienia potrzebujemy wielu rąk – zachęcamy wszystkich uczestników do włączenia się.

15 lat od zamachów na wyspie Utøya. Pamiętajmy. Reagujmy. Bądźmy solidarni.

2026/07/22

22 lipca mija 15 lat od zamachów terrorystycznych w Oslo i na wyspie Utøya. 77 osób zostało zamordowanych tylko dlatego, że sprawca uznał nienawiść za program polityczny, a przemoc za narzędzie zmieniania świata. Pamięć o ofiarach zobowiązuje nas do czujności wobec wszystkich form nienawiści, wykluczania i dehumanizacji.

Ta rocznica przypomina nam, że przestępstwa motywowane uprzedzeniami zaczynają się od słów, od przyzwolenia na pogardę, od obojętności wobec krzywdy drugiego człowieka. Dlatego tak ważne jest, by reagować – w przestrzeni publicznej, w internecie, w szkołach, miejscach pracy i w codziennych relacjach.

22 lipca jest Europejskim Dniem Wsparcia dla Ofiar Przestępstw z Nienawiści. To dzień solidarności z tymi, którzy doświadczyli nienawiści i przemocy z powodu swojej narodowości, pochodzenia, wyznania, koloru skóry, orientacji seksualnej, tożsamości płciowej, niepełnosprawności czy innych cech, które nigdy nie powinny być powodem wykluczenia lub przemocy. Ich bezpieczeństwo i godność są wspólną odpowiedzialnością nas wszystkich.

Od ponad ćwierć wieku Stowarzyszenie Otwarta Rzeczpospolita działa na rzecz społeczeństwa wolnego od uprzedzeń, szanującego drugiego człowieka i upominającego się o jego godność. Zachęcamy wszystkich świadków mowy nienawiści i przestępstw motywowanych uprzedzeniami do ich zgłaszania za pośrednictwem platformy www.zglosnienawisc.otwarta.org. Każde zgłoszenie ma znaczenie – pomaga dokumentować skalę zjawiska, przeciwdziałać mu i wspierać osoby, które zostały nim dotknięte.

Pamiętajmy o ofiarach Utøyi. Wspierajmy osoby dotknięte przestępstwami z nienawiści. Reagujmy. Bo solidarność nie jest gestem – jest odpowiedzialnością.

84. rocznica zagłady warszawskiego getta

2026/07/22

Mijają 84 lata od zagłady warszawskiego getta.

22 lipca 1942 r. Niemcy ogłosili decyzję o rozpoczęciu przesiedlenia „na Wschód” Żydów zamkniętych w warszawskim getcie. W rzeczywistości transporty kierowano do obozu zagłady w Treblince, gdzie ofiary zabijano w komorach gazowych. W ciągu dwóch miesięcy, od 22 lipca do 21 września 1942 r. Niemcy deportowali do ośrodka natychmiastowej zagłady w Treblince nie mniej niż 254 tysiące warszawskich Żydów – jedną czwartą przedwojennych mieszkańców stolicy.

Kto zaprotestuje kiedy ciebie zaatakują…

2026/07/20

20 lipca 2019 roku ulicami Białegostoku przeszedł pierwszy Marsz Równości. Miał być świętem równości, godności i prawa do bycia sobą. Zamiast tego stał się symbolem tego, do czego prowadzą nienawiść, przyzwolenie na przemoc i odczłowieczający język.

Uczestnicy i uczestniczki marszu byli obrzucani kamieniami, butelkami i petardami, wyzywani i zastraszani. Na trasie zgromadziły się grupy przeciwników, a obrazy z Białegostoku obiegły świat jako ostrzeżenie przed tym, jak szybko słowa nienawiści mogą przerodzić się w czyny.

Minęło kilka lat, ale pamięć o tamtym dniu pozostaje ważna. Nie tylko dlatego, że przypomina o odwadze osób, które mimo zagrożenia wyszły na ulice, by upomnieć się o swoje prawa. Także dlatego, że stawia każdemu i każdej z nas pytanie: po czyjej stronie staniemy, gdy atakowana będzie mniejszość?

W odpowiedzi na wydarzenia z Białegostoku, siedem lat temu, przygotowaliśmy spot „Kto zaprotestuje, kiedy ciebie zaatakują?”, którego przesłanie pozostaje boleśnie aktualne. Wystąpili w nim Andrzej Seweryn, Magdalena Boczarska, Krzysztof Materna, Julia Kijowska, Bożena Stachura, Jacek Kleyff, Filip Kosior i Maria Dębska.

Prawa człowieka nie są przywilejem dla wybranych. Są wspólnym zobowiązaniem. Milczenie wobec przemocy i dyskryminacji nigdy nie pozostaje neutralne.

Solidarność z mniejszościami nie jest gestem dobrej woli. Jest fundamentem demokratycznego społeczeństwa. Bo jeśli pozwolimy, by nienawiść wobec jednych pozostała bez odpowiedzi, prędzej czy później zagrozi także innym.

Pamiętajmy o Białymstoku. Reagujmy na mowę nienawiści. Wspierajmy tych, którzy stają się celem uprzedzeń i przemocy. Brońmy prawa każdego człowieka do życia bez strachu.

Mec. Sylwia Gregorczyk-Abram nową Rzeczniczką Praw Obywatelskich

2026/07/17

Mec. Sylwia Gregorczyk-Abram została wybrana przez Sejm nową Rzeczniczką Praw Obywatelskich.

To sprawdzona w boju obrończyni praw człowieka. Zawsze obecna tam, gdzie trzeba bronić słabszych, prześladowanych i dyskryminowanych. Swoją skuteczność udowodniła na polskich i europejskich salach sądowych.

Gratulujemy i trzymamy mocno kciuki za powodzenie w nowej roli.

17. rocznica śmierci Leszka Kołakowskiego

2026/07/17

17 lat temu, 17 lipca 2009 roku, zmarł prof. Leszek Kołakowski – filozof, eseista i publicysta, kawaler Orderu Orła Białego.

W 1977 roku otrzymał Nagrodę Księgarzy Niemieckich. Mówił wtedy o nienawiści, którą jest wyładowany świat i o tym, że każdy z nas poskramiając własną nienawiść czyni świat lepszym.

Tekst przemówienia „Wychowanie do nienawiści, wychowanie do godności„ukazał się w „Kulturze” paryskiej nr 12/1977. Po blisko pięćdziesięciu latach jest nadal boleśnie aktualny.

Otwarta Rzeczpospolita dołączyła do apelu o pilne zmiany w prawie dotyczącym osób objętych ochroną

2026/07/16

Stowarzyszenie Otwarta Rzeczpospolita jest jedną z 84 organizacji i podmiotów społecznych, które apelują do Posłanek i Posłów o podjęcie społeczno-eksperckiego projektu ustawy, podpisanie go i złożenie w Sejmie.

Projekt odpowiada na najpilniejsze problemy osób objętych ochroną czasową, w tym uchodźczyń i uchodźców z Ukrainy, osób poszukujących ochrony międzynarodowej oraz dzieci bez opieki. Zakłada przywrócenie dostępu do: leczenia, bezpiecznego schronienia, niezbędnego wsparcia, skutecznych procedur ochrony, ochrony dzieci bez opieki przed detencją.

Marsz Pamięci 2026

2026/07/13

Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma zaprasza do wzięcia udziału w Marszu Pamięci, który rozpocznie się 22 lipca o godz. 18.00 pod Pomnikiem Umschlagplatz, w 84. rocznicę rozpoczęcia przez Niemców „Grossaktion” — masowej deportacji Żydów z warszawskiego getta do obozu zagłady Treblinka II.

Marsz Pamięci przejdzie ulicami Warszawy już po raz piętnasty, by upamiętnić ofiary brutalnej akcji eksterminacyjnej, kiedy w ciągu niespełna dwóch miesięcy zamordowano blisko 300 tysięcy Żydów z getta warszawskiego.

Tegoroczne obchody mają szczególny wymiar, ponieważ 22 lipca – dzień rozpoczęcia „Grossaktion” w 1942 roku – przypada w tym roku w wigilię Tisza be-Aw, dnia symbolizującego w tradycji żydowskiej największe katastrofy i żałobę. Taki sam zbieg dat miał miejsce również w 1942 roku.

15. Marsz Pamięci jest poświęcony kobietom w warszawskim getcie. Matki, córki, siostry, żony, przyjaciółki i opiekunki każdego dnia podejmowały ogromny wysiłek, by podtrzymać życie rodzinne i społeczne w warunkach głodu, przemocy, przesiedleń i postępującej Zagłady. Ich codzienna troska o najbliższych, praca, odwaga, zaradność i zaangażowanie w pomoc innym były jednym z fundamentów walki o przetrwanie w murach getta.

Marsz Pamięci rozpocznie się o godz. 18:00 częścią oficjalną na Umschlagplatzu. Następnie ulicami Muranowa przejdziemy na skwer im. Racheli Auerbach, gdzie nastąpi inauguracja instalacji artystycznej Zuzanny Hertzberg, przygotowanej specjalnie na tę okazję.

Wydarzenie uświetni czytanie performatywne w reżyserii Karoliny Kirsz, z udziałem aktorek Teatru Żydowskiego, oparte m.in. na fragmentach zachowanego w Archiwum Ringelbluma opracowania Cecylii Słapakowej. Całości towarzyszyć będzie oprawa muzyczna autorstwa Ani Karpowicz.

Uczestnicząc w Marszu Pamięci, dajemy wspólne świadectwo, że próba wymazania zbrodni Zagłady oraz pamięci o jej ofiarach nie powiodła się.

Chodźmy razem!

***

Marsz Pamięci rozpocznie się w środę 22 lipca 2026 r. o godz. 18:00 pod pomnikiem Umschlagplatz (ul. Stawki 10, róg Dzikiej). 

Trasa: Umschlagplatz – ul. Stawki – ul. Smocza – ul. Dzielna – Skwer im. Racheli Auerbach 

Na początku wydarzenia wolontariusze będą rozdawać Wstążki Pamięci z imionami, które pod koniec pochodu zostaną przywiązane do elementów instalacji artystycznej. 

85. rocznica zbrodni w Jedwabnem

2026/07/10

10 lipca 1941 roku, kilkanaście dni po wycofaniu się wojsk radzieckich i zajęciu miasta przez Niemców, około godziny 10 polscy mieszkańcy Jedwabnego i okolicznych miejscowości zaczęli spędzać Żydów z miasteczka na rynek. Tam bili ich i upokarzali, a kilku zabili. Spośród zebranych wyselekcjonowali kilkadziesiąt osób, w tym rabina Awigdora Białostockiego, i zmusili ich do zniszczenia pomnika Lenina znajdującego się przy ul. Dwornej. Następnie grupę tę zaprowadzili za miasto, zamordowali i zakopali wraz z popiersiem Lenina w przygotowanym wcześniej dole wewnątrz stodoły Śleszyńskiego. Później pozostałych na rynku kilkuset Żydów zapędzili do tej samej stodoły, którą oblali naftą i podpalili.

Zbrodni dokonało kilkudziesięciu mieszkańców Jedwabnego i okolic, a wielu innych było świadkami tych zajść. W miasteczku przebywali również uzbrojeni Niemcy. Obserwowali wydarzenia, najprawdopodobniej je zainspirowali zgodnie z dyrektywą Reinharda Heydricha o zachęcaniu ludności na nowo zajmowanych terenach do antyżydowskich pogromów, ale ich udział był ograniczony.

80. rocznica pogromu kieleckiego

2026/07/04

Dzisiaj mija 80 lat od pogromu kieleckiego.

4 lipca 1946 roku wzburzony tłum, podżegany pogłoskami dotyczącymi rzekomego mordu rytualnego, wraz z żołnierzami i milicjantami dokonał pogromu na żydowskich mieszkańcach miasta – osobach, które przeżyły Holokaust. Zbrodnia w Kielcach, w kamienicy przy ul. Planty 7/9, spowodowała żydowski exodus z Polski. Zginęło wówczas 37 Żydów, a 35 zostało rannych. Śmierć poniosło również 3 Polaków.

Przypominamy tekst Juliana Przybosia „Hańba antysemityzmu”. Opublikowany rok po tragicznych wydarzeniach nadal jest boleśnie aktualny.

Apel organizacji pozarządowych na rzecz korzystania z Modelu „Równe NGO”

2026/07/01

Polskie Towarzystwo Prawa Antydyskryminacyjnego przygotowało apel zachęcający organizacje społeczne do wdrażania Modelu „Równe NGO” – narzędzia wspierającego budowanie kultury równości, bezpieczeństwa i szacunku. Stowarzyszenie Otwarta Rzeczpospolita dołączyło do grona organizacji popierających tę inicjatywę. Zachęcamy do zapoznania się z treścią apelu i wspólnego wzmacniania dobrych standardów w trzecim sektorze.

Interwencje prawne maj – czerwiec 2026

2026/06/30

Najważniejszym wymiarem naszej działalności jest monitorowanie internetu i przestrzeni publicznej pod kątem występowania treści nienawistnych, weryfikowanie ich pod kątem możliwości popełnienia przestępstwa oraz składanie zawiadomień do Prokuratury. O większości z tych treści jesteśmy informowani za pośrednictwem portalu www.zglosnienawisc.otwarta.org.

W ciągu dwóch ostatnich miesięcy (maj, czerwiec 2026) złożyliśmy 30 zawiadomień. Wszystkie z nich dotyczyły wypowiedzi o charakterze antysemickim. Cztery sprawy zostały połączone do jednego postępowania. Pozostałe zostały przekazane do innych jednostek lub nie podjęto żadnej decyzji procesowej.

Eseje laureatów i laureatek XXXI edycji Konkursu im. J. J. Lipskiego

2026/06/26

26 czerwca 2026 roku o godzinie 17.00 w sali im. Adama Mickiewicza w warszawskim Pałacu Staszica odbyła się uroczystość rozdania nagród XXX edycji Konkursu prac magisterskich im. Jana Józefa Lipskiego. Zachęcamy do zapoznania się ze streszczeniami nagrodzonych prac.

Wyróżnienie im. Joanny Wiszniewicz
Aleksandra Hyrycz – Eksponaty muzealne, osobiste pamiątki, odpady – rzeczy po obozie Auschwitz- Birkenau

Wyróżnienie
Magdalena Kaczorowoska – Rzeszowski Pomnik Czynu Rewolucyjnego jako „miejsce pamięci” – analiza dyskursów

Wyróżnienie
Maja Kierul – „Literatura nie jest dla idiotów”? Analiza dyskursu wokół praktyk czytelniczych w Polsce w latach 2015-2025

Wyróżnienie
Zofia Kryspin – „Potem i tak znów przyjdzie kolejna wojna i wszystko zostanie spalone”. Życiowymazywanie jako projekt Ludmiły Murawskiej- Péju i Ludwika Heringa

Wyróżnienie
Bartosz Piech – Auto-klaso-biografie – na tropach resentymentu

Nagroda im. Marty Petrusewicz
Wiktoria Pierzak – Marginalizacja społeczna w Człowieku śmiechu V. Hugo i Davidzie Copperfieldzie Ch. Dickensa

Nagroda Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza
Kamila Rochna – „Cienie, cienie!”. Role motywu cienia w poezji Młodej Polski

Nagroda Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza
Zuzanna Sarnowska – „Matka odchodzi” Tadeusza Różewicza – analiza procesu twórczego wybranych utworów

Nagroda Stowarzyszenia przeciw Antysemityzmowi i Ksenofobii Otwarta Rzeczpospolita
Natalia Soral – „As long as the menorah lights are burning…”. Religious life and observances in the Łódź Ghetto

Wyróżnienie im. Jacka Kuronia
Kamil Walczak – Wydarzenie „Solidarności” w perspektywie filozofii Alaina Badiou

Nagroda
Maciej Zawistowski – Zmiany kultury kulinarnej na Dolnym Śląsku w latach 1945-1956

Nagroda
Miłosz Piotr Żak – Czytelnik wyemancypowany. Poezja i interpretacja w ujęciu Jacquesa Rancière’a

Lista laureatów i laureatek XXXI edycji Konkursu im. J. J. Lipskiego

2026/06/26

26 czerwca 2026 roku w warszawskim Pałacu Staszica odbyła się uroczystość rozdania nagród w XXXI edycji Konkursu prac magisterskich im. Jana Józefa Lipskiego. Jury z uwagą rozpatrzyło 45 zgłoszonych na konkurs prac. Członkowie jury zgodnie uznali, że poziom tegorocznych prac był bardzo wysoki i wyrównany i stanęli przed trudnym zadaniem już przy wyłanianiu kandydatów do II etapu Konkursu. Do II etapu zakwalifikowano 16 prac. Przyznano sześć równorzędnych nagród i sześć wyróżnień.

Nagrody i wyróżnienia otrzymali (w porządku alfabetycznym):

Wyróżnienie im. Joanny Wiszniewicz
Aleksandra Hyrycz
za pracę magisterską
Eksponaty muzealne, osobiste pamiątki, odpady – rzeczy po obozie Auschwitz- Birkenau
obronioną w roku 2025 na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiegopod kierunkiem dr hab. Justyny Kowalskiej – Leder

Wyróżnienie
Magdalena Kaczorowoska
za pracę magisterską
Rzeszowski Pomnik Czynu Rewolucyjnego jako „miejsce pamięci” – analiza dyskursów
obronioną w roku 2025 na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Rzeszowskiegopod kierunkiem dr Katarzyny Kraczoń

Wyróżnienie
Maja Kierul
za pracę magisterską
„Literatura nie jest dla idiotów”? Analiza dyskursu wokół praktyk czytelniczych w Polsce w latach 2015-2025
obronioną w roku 2025 na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiegopod kierunkiem dr. Pawła Dobrosielskiego

Wyróżnienie
Zofia Kryspin
za pracę magisterską
„Potem i tak znów przyjdzie kolejna wojna i wszystko zostanie spalone”. Życiowymazywanie jako projekt Ludmiły Murawskiej- Péju i Ludwika Heringa
obronioną w roku 2025 na Wydziale Wiedzy o Teatrze Akademii Teatralnej im. A. Zelwerowicza
w Warszawiepod kierunkiem dr. Stanisława Godlewskiego

Wyróżnienie
Bartosz Piech
za pracę magisterską
Auto-klaso-biografie – na tropach resentymentu
obronioną w roku 2025 na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiegopod kierunkiem prof. dr hab. Eugenii Prokop – Janiec

Nagroda im. Marty Petrusewicz
Wiktoria Pierzak
za pracę magisterską
Marginalizacja społeczna w Człowieku śmiechu V. Hugo i Davidzie Copperfieldzie Ch. Dickensa
obronioną w roku 2025 na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego
pod kierunkiem dr hab. Anity Całek

Nagroda Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza
Kamila Rochna
za pracę magisterską
„Cienie, cienie!”. Role motywu cienia w poezji Młodej Polski
obronioną w roku 2025 na Wydziale Filologii Polskiej i Klasycznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
pod kierunkiem prof. dr. hab. Radosława Okulicz-Kozaryna

Nagroda Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza
Zuzanna Sarnowska
za pracę magisterską
„Matka odchodzi” Tadeusza Różewicza – analiza procesu twórczego wybranych utworów
obronioną w roku 2025 na Wydziale Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
pod kierunkiem prof. dr. hab. Wojciecha Kudyby

Nagrodę Stowarzyszenia przeciw Antysemityzmowi i Ksenofobii Otwarta Rzeczpospolita
Natalia Soral
za pracę magisterską
„As long as the menorah lights are burning…”. Religious life and observances in the Łódź Ghetto
obronioną w roku 2025 na Wydziale Historii Uniwersytetu Warszawskiego
pod kierunkiem dr. hab. Augusta Grabskiego

Wyróżnienie im. Jacka Kuronia
Kamil Walczak
za pracę magisterską
Wydarzenie „Solidarności” w perspektywie filozofii Alaina Badiou
obronioną w roku 2025 na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiegopod kierunkiem prof. dr. hab. Jakuba Momry

Nagroda
Maciej Zawistowski
za pracę magisterską
Zmiany kultury kulinarnej na Dolnym Śląsku w latach 1945-1956
obronioną w roku 2025 na Wydziale Historii Uniwersytetu Warszawskiego
pod kierunkiem dr. hab. Marcina Zaremby

Nagroda
Miłosz Piotr Żak
za pracę magisterską
Czytelnik wyemancypowany. Poezja i interpretacja w ujęciu Jacquesa Rancière’a
obronioną w roku 2025 w Kolegium Międzydziedzinowych Indywidulanych Studiów Humanistycznych i Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego
pod kierunkiem dr Katarzyny Chmielewskiej oraz dr hab. Urszuli Zbrzeźniak

Wspólne oświadczenie polskich i ukraińskich organizacji, działaczy i działaczek społecznych

2026/06/24

Jako Otwarta Rzeczpospolita – Stowarzyszenie przeciw Antysemityzmowi i Ksenofobii dołączyliśmy do zainicjowanego przez Helsińską Fundację Praw Człowieka wspólnego oświadczenia, podkreślającego trwałość współpracy między polskim i ukraińskim społeczeństwem obywatelskim. Deklarację podpisało ponad 130 organizacji społecznych, inicjatyw obywatelskich oraz osób zaangażowanych w życie publiczne z Polski i Ukrainy.

List otwarty do władz Rzeczypospolitej Polskiej oraz władz Ukrainy w sprawie dialogu, współpracy i wzajemnego szacunku

2026/06/24

Otwarta Rzeczpospolita podpisała wspólny apel polskich i ukraińskich organizacji społecznych, skierowany do władz obu państw. Sygnatariusze wzywają do odpowiedzialności, dialogu i wzajemnego szacunku, podkreślając, że narastające napięcia osłabiają zaufanie budowane przez lata wspólnej solidarności. Przypominają także, że dobra współpraca Polski i Ukrainy ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa i przyszłości obu społeczeństw.

Nie wyrzucajcie ukraińskich dzieci! Apel o korektę polityki wobec uchodźców

2026/06/22

20 czerwca obchodziliśmy Światowy Dzień Uchodźcy.

Niestety każdy dzień daje kolejny powód do protestowania.

OKO.press przygotowało petycję „Nie wyrzucajcie ukraińskich dzieci! Apel o korektę polityki wobec uchodźców„, która jest głosem w obronie tysięcy uchodźców z Ukrainy, którzy po wprowadzeniu tzw. ustawy wygaszeniowej znaleźli się w dramatycznej sytuacji zagrożenia zdrowia, życia i podstawowej egzystencji. Głosem w obronie przede wszystkim dzieci, które od 1 lipca tracą prawo do pobytu w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania (OZZ).

Każdy i każda z nas może wyrazić sprzeciw wobec tego drakońskiego prawa podpisując petycję.

„ONI MAJĄ TWARZE. ZOBACZ ICH!”

Spoty powstałe społecznym wysiłkiem zostały nakręcone w OZZ w Gorzowie Wielkopolskim, gdzie przebywa ok. 100 osób z Ukrainy (w tym 45 dzieci), ale większość z nich jest zagrożona wyrzuceniem. ⁠

Reżyseria: Magdalena Łazarkiewicz
Zdjęcia: Łukasz Gut
Produkcja: Mary Kraus
Narratorka: Joanna Jesis-Jodlewska, która prowadzi oba gorzowskie OZZ

Zachęcamy również do wsparcia zbiórki prowadzonej przez OKO.press i Polskie Forum Migracyjne.

Światowy Dzień Uchodźcy

2026/06/20

Dzisiaj – 20 czerwca – Światowy Dzień Uchodźcy.

Pamiętajmy nie tylko podczas tego dnia o tych, którzy musieli opuścić swój dom, o tych których życie jest tułaczką, o tych których życie jest zagrożone.

Otwarta Rzeczpospolita – demonstracja w Światowym Dniu Uchodźcy

2026/06/18

20 czerwca 2026 roku, w Światowym Dniu Uchodźcy, na placu Zamkowym w Warszawie odbyła się demonstracja przeciwko wykorzystywaniu wątków narodowościowych w walce politycznej oraz narastającej fali niechęci wobec uchodźców i migrantów, zorganizowana przez Region Mazowsze Komitetu Obrony Demokracji i Stowarzyszenie Otwarta Rzeczpospolita. Jednym z inicjatorów wydarzenia był Przemysław Wiszniewski, członek Zarządu Otwartej Rzeczpospolitej, który podczas demonstracji zabrał również głos. Uczestnicy wyrazili sprzeciw wobec szerzenia nienawiści i wezwali do solidarności z osobami szukającymi w Polsce bezpieczeństwa.

Nie zgadzamy się na taki kształt naszego kraju, w którym piętnuje się i wytyka żyjącym tu ludziom nie mającym rdzennie polskich korzeni ich pochodzenie etniczne i narodowościowe. Nie chcemy Polski nacjonalistycznej. Pragniemy żyć w ojczyźnie przyjaznej i życzliwej wszystkim obcokrajowcom wiążącym z nami swój los.

W Światowym Dniu Uchodźcy wyrażamy sprzeciw wobec czynienia z Polski oblężonej twierdzy i wobec szczucia na naszych sąsiadów. Polska ma długie tradycje państwa wielokulturowego. Marzymy, by zasłużyła na miano Otwartej Rzeczypospolitej, z jej staropolską gościnnością, godnym traktowaniem każdego, w poczucia szacunku i z zachowaniem podstawowych praw człowieka.

Buntujemy się przeciw ksenofobicznym narracjom. Nie ma naszej zgody na państwo autorytarne, prześladujące cudzoziemców, uchodźców wojennych i imigrantów zarobkowych. To dyktowany przez polityków kształt kraju obcy idei demokratycznego państwa prawa, kształt obcy podwalinom ideowym wspólnoty europejskiej, a wśród nich także chrześcijaństwu, z jego postulatem miłości bliźniego.

Ostatnie wypadki w Polsce pokazują, że Polacy ulegają fatalnej propagandzie wykluczającej plemiennej, i od słów pełnych nienawiści przechodzą do czynów, pobić i podpaleń. Wyraźnie da się zaobserwować atmosfera pogromowa i tylko patrzeć, jak dojdzie do ostatecznego nieszczęścia. Naszym protestem chcemy powstrzymać tę falę nienawiści podsycanej przez polityków.

Apelujemy do władz o stanowcze kroki w celu uchronienia ludzi przed skutkami nagonki. Apelujemy do społeczeństwa o otrzeźwienie. Marek Edelman twierdził, że nienawiść jest łatwa. Nie idźmy na łatwiznę. Zagrożenia dla Polski są zupełnie gdzie indziej, z pewnością nie wśród przybyszów. Realne jest zagrożenie wojenne, a drugim równie ważnym jest to płynące z ust propagandzistów politycznych, którzy zbijają kapitał i zyskują poparcie czyniąc ze swoich elektoratów krwiożercze plemię.

Siła i mądrość narodu nie polega na atakowaniu słabszych mniejszości, lecz przeciwnie, na pokojowym i życzliwym współistnieniu, w poszanowaniu prawa i zasad etycznych. Niech Polska podejmie wysiłek cywilizacyjny i stanie się naszą chlubą. Zacznijmy odpowiedzialnie i dojrzale traktować siebie nawzajem. Bez uprzedzeń, lęków i obaw, bez podejrzliwości i niechęci, za to dojrzale, racjonalnie i z kulturą.

Bądźmy społeczeństwem dojrzałym, włączającym i integrującym obcokrajowców do naszej wspólnoty, społeczeństwem różnorodnym i ceniącym sobie tę różnorodność, z której płyną same pożytki. Bądźmy Otwartą Rzeczpospolitą jakkolwiek fantastycznie to brzmi, choć jest możliwe do spełnienia, wbrew złym podszeptom i polityce społecznych podziałów!

Wydarzenie na Facebooku

Przesłanie Sekretarza Generalnego ONZ na Międzynarodowy Dzień Przeciwdziałania Mowie Nienawiści

2026/06/18

Już po raz piąty na świecie 18 czerwca obchodzony jest jako Międzynarodowy Dzień Przeciwdziałania Mowie Nienawiści (ang. International Day for Countering Hate Speech). Został on ustanowiony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ, jako odpowiedź na znane praktycznie na całym świecie zjawisko mowy nienawiści, którego obecnie główną areną jest Internet. Celem tego święta jest zwrócenie uwagi na problem mowy nienawiści, refleksja nad naszym codziennym językiem, budowanie wzajemnego szacunku, a także powstrzymanie eskalacji przemocy na całym świecie oraz promowanie postaw opartych na tolerancji.

Przesłanie Sekretarza Generalnego ONZ przygotowane na ten dzień.

Mowa nienawiści jest pierwszym krokiem na drodze do odczłowieczania. To droga, która zbyt często prowadzi do przemocy, konfliktów i najpoważniejszych zbrodni.

Jest narzędziem podziału, wymierzonym w określone grupy, w tym kobiety, migrantów, uchodźców, osoby LGBTQIA+, osoby z niepełnosprawnościami oraz wiele innych mniejszości, często w celu osiągnięcia doraźnych korzyści politycznych.

W erze cyfrowej mowa nienawiści rozprzestrzenia się szybciej niż kiedykolwiek wcześniej, wzmacniana przez niewystarczająco uregulowane platformy internetowe i rozwój sztucznej inteligencji. Zbyt wiele algorytmów nagradza oburzenie i podziały, promując kłamstwa dla zdobycia popularności oraz przemoc dla zwiększenia liczby odsłon. Anonimowość w sieci dodatkowo utrudnia pociąganie sprawców do odpowiedzialności.

Istnieją jednak skuteczne rozwiązania, które mogą przerwać ten niebezpieczny cykl – od edukacji pomagającej rozpoznawać i potępiać mowę nienawiści, przez wsparcie dla osób doświadczających nadużyć, po bardziej zdecydowane działania ze strony rządów i firm technologicznych.

Państwa mają jasno określone obowiązki wynikające z prawa międzynarodowego: przeciwdziałać podżeganiu do nienawiści oraz promować integrację, szacunek dla różnorodności i solidarność. Jednocześnie wolność słowa nigdy nie może być usprawiedliwieniem dla szkodliwych treści.

Strategia i plan działań ONZ na rzecz przeciwdziałania mowie nienawiści wskazują drogę naprzód, a Globalne Zasady Integralności Informacji stanowią mapę do budowy bezpieczniejszego i bardziej etycznego środowiska cyfrowego.

W piątym Międzynarodowym Dniu Przeciwdziałania Mowie Nienawiści odrzućmy uprzedzenia we wszystkich formach i wspólnie budujmy świat oparty na prawach człowieka, godności i wzajemnym szacunku.

22. rocznica śmierci Jacka Kuronia

2026/06/17

Dwadzieścia dwa lata temu, 17 czerwca 2004 roku, zmarł Jacek Kuroń – działacz opozycji w okresie PRL, współzałożyciel Komitetu Obrony Robotników, minister w pierwszych niekomunistycznych rządach, wielki społecznik, wspaniały człowiek, kawaler Orderu Orła Białego i Legii Honorowej. Jeden z naszych duchowych ojców, wzór do naśladowania, drogowskaz do działania. Jego słowa nie tracą na aktualności.

Z natury rzeczy przecież nienawiść jest krzykliwa, a tolerancja i nawet sympatia – przeważnie milcząca. Zwłaszcza, że krzyk nienawiści, obcości, wrogości pojawia się w życiu publicznym. W przemówieniach polityków, w wystąpieniach duchownych. Często słów „my, Polacy” używa się nie po to, by powiedzieć, że się spotykamy w obrębie polskości, tylko po to, aby przypomnieć, że są między nami „inni”, a więc „obcy”,,wrodzy”, niegodni zaufania. Kiedy w politycznym kontekście mówi się o „Polakach”, to dlatego, że się chce kogoś w Polsce negatywnie ocenić, kogoś, kto rzekomo nie jest takim Polakiem jak inni. To jest instrument politycznej walki, dyskryminowania, dyskredytowania ludzi myślących inaczej.

Oświadczenie Polskiego PEN Clubu wobec narastającej fali antyukraińskiej w Polsce

2026/06/16

Nie ma naszej zgody ani naszego milczącego przyzwolenia na antyukraińską nagonkę w Polsce. Polski PEN Club protestuje przeciw insynuacjom, jakoby obecny rząd premiera Tuska służył „ukraińskim interesom”, skoro w jego skład wchodzi urodzony w Polsce minister z rodu Szeptyckich, potomek Aleksandra Fredry. W demokratycznym państwie pracę ministrów i urzędników oraz funkcjonariuszy w służbie państwowej ocenia się po tym, jak wykonują swoje obowiązki, a nigdy po tym, jakiej są narodowości. Wedle narodowości oceniali współobywateli sympatycy i uczestnicy reżimów totalitarnych. Publiczne wzywanie do ,,lustracji” pod kątem narodowości kojarzy się natychmiast z politycznie motywowanymi kampaniami wykluczania i dyskryminacji, takimi jak czystki etniczne przeprowadzane w PRL: akcja „Wisła” czy Marzec 1968.

Polski PEN Club jest stowarzyszeniem broniącym wolności słowa w ramach prawa. Wypowiedź ministra Andrzeja Szeptyckiego w jednym z polskich mediów, w rozmowie o tragicznej historii konfliktów między Polakami i Ukraińcami odpowiadała prawdzie i nie naruszała prawa. Mimo to siły polityczne wykorzystały ją do ataków próbując w ten nikczemny sposób zdobyć poparcie wyborcze. Wbrew wielokrotnym oświadczeniom rządu, niektórzy politycy wciąż wmawiają społeczeństwu, że cząstka unijnego programu SAFE trafi do sił zbrojnych walczącej z rosyjską agresją Ukrainy.

Niemal codziennie dochodzi w Polsce do aktów agresji słownej i fizycznej wymierzonych w Ukraińców oraz obywateli Polski wspierających Ukrainę. Dzieje się to na ulicach i w Sejmie. Kłamliwą kampanię antyukraińską nacjonaliści rozpętali w mediach społecznościowych i w sympatyzujących z nią mediach tradycyjnych. Kampania ta narusza polskie prawo i dewastuje debatę publiczną. Co gorsza, pod naporem tej brudnej fali, rządzący odbierają ukraińskim uchodźcom świadczoną im wcześniej pomoc państwową. Stosują nieproporcjonalne kary za wykroczenia popełniane przez Ukraińców. Współtworzą atmosferę zagrożenia dla 200 tys. ukraińskich dzieci w polskich szkołach.

W momencie napaści Rosji na Ukrainę przyjęliśmy rzesze wojennych uchodźców. Staliśmy się wzorem dla świata. Przełamaliśmy fatalne dziedzictwo przeszłości w relacjach między naszymi państwami i narodami. Działaliśmy w duchu doktryny Mieroszewskiego i Giedroycia, że nie ma wolnej Polski bez wolnej Ukrainy.

Dziś jesteśmy na złej drodze: zmierzamy do roztrwonienia tego dorobku. Skrajna prawica wpycha część społeczeństwa z powrotem w stare tryby antyukraińskiej histerii. Wzywamy polskie władze i wszystkich ludzi dobrej woli, aby wspólnym wysiłkiem państwa i społeczeństwa obywatelskiego skuteczniej bronić społeczność ukraińską w Polsce przed nacjonalistyczną kampanią kłamliwych oskarżeń, niechęci i uprzedzeń.

Zarząd Polskiego PEN Clubu,

Warszawa, 15 czerwca 2026, w dniu, kiedy Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej zbombardowały Ławrę Peczerską w Kijowie.

Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych i Obozów Zagłady

2026/06/14

14 czerwca obchodzimy Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych i Obozów Zagłady.

Data ta upamiętnia pierwszy masowy transport 728 Polaków do niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego KL Auschwitz, który dotarł tam 14 czerwca 1940 roku.

To dzień pamięci o milionach ofiar II wojny światowej oraz hołd dla wszystkich, którzy przeszli przez piekło obozów koncentracyjnych i zagłady.

« starsze artykuły