Szanowni Państwo, Drodzy Przyjaciele,

Od 1999 roku Otwarta Rzeczpospolita przeciwdziała nienawiści w przestrzeni publicznej. Robimy to dzięki wsparciu ludzi dobrej woli, którym bliskie są ideały społeczności wolnej od uprzedzeń, szanującej drugiego człowieka, upominającej się o jego godność.

Dziękujemy za to wsparcie i polecamy się życzliwej uwadze przy rozliczaniu tegorocznych zeznań podatkowych.

Wpływ z 1,5% Państwa podatku to nie tylko wsparcie finansowe, ale też sygnał, że nasze działania mają sens.

Ze środków tych możemy kontynuować naszą działalność strażniczą i interwencyjną, prowadzić monitoring nienawistnych treści, organizować debaty publiczne i nagradzać najlepsze prace magisterskie w Konkursie im. Jana Józefa Lipskiego.

Na fotografii zrobionej 19 kwietnia 1945 roku widzimy Marka Edelmana na gruzowisku w jakie zostało zamienione walczące getto. To ruiny „terenu szczotkarzy”, którym dowodził, dokładniej, kamienicy przy Świętojerskiej 34, gdzie zginął Michał Klepfisz i gdzie spoczywa. Odtąd, do swojej śmierci w 2009 roku, każdego 19 kwietnia w południe Marek Edelman zjawiał się w „getcie centralnym”, terenie dowodzonym przez Mordechaja Anielewicza i miejscu wybranym wkrótce na Pomnik Bohaterów Getta, a potem już przy pomniku, skąd dzisiejszymi ulicami Zamenhofa, Dubois i Stawki, zmierzał na Umschlagplatz śladami Żydów wywożonych stąd do Treblinki, trasą ustanowioną w 1988 roku jako Trakt Pamięci Męczeństwa i Walki Żydów.

Przychodził tam prywatnie, zawsze czekał na uboczu na zakończenie oficjalnych uroczystości, bo składał swój osobisty hołd  mieszkańcom getta.

„Stoję tu samotny, stoję tu z przypadku, jak prawdopodobnie całe życie. (…) Za mną jest nicość. Nicość, w którą odeszły setki tysięcy ludzi, których odprowadzałem do wagonów. Nie mam prawa mówić w ich imieniu, bo nie wiem, czy ginęli z nienawiścią, czy katom przebaczali. (…) Ale mam obowiązek czuwać, żeby pamięć o nich nie zaginęła. Wiem, że potrzebna jest pamięć o tych kobietach, dzieciach, ludziach starych i młodych, którzy odeszli w nicość, zostali zamordowani bez sensu i bez powodu.”

W tym roku, w niedzielne południe, spotkajmy się przy Pomniku Szmula Zygielbojma. Dziś, 17 lat po śmierci Marka Edelmana, wiele osób może jeszcze pamiętać, jak licznie towarzyszyliśmy mu, gdy przemierzał Trakt Pamięci.

Otwarta Rzeczpospolita – Stowarzyszenie przeciw Antysemityzmowi i Ksenofobii

Dwudziestego drugiego marca bieżącego roku w większości polskich kościołów odczytano list pasterski Episkopatu przypominający 40. rocznicę wizyty Jana Pawła II w rzymskiej synagodze. Był to jeden z najdonioślejszych tekstów skierowanych do wiernych Kościoła katolickiego jakie pojawiły się w sferze publicznej w ostatnich miesiącach, a nawet latach. List ma charakter teologiczny, jednak jego znaczenie daleko wykracza poza wymiar kościelny czy duchowy.

By zrozumieć jego wagę, trzeba – używając języka kościelnego – umieścić go w kontekście „znaków czasu”. A czasy, zarówno w Polsce jak i w całym obszarze kiedyś nazywanym „światem zachodnim”, są niezwykle groźne. Dzisiejsze wybory i decyzje mogą mieć dalekosiężne i być może nieodwracalne skutki. Zasady prawne i fundamenty polityczne zainicjowane przez świat Zachodu, na których opierał się powojenny ład w poszczególnych krajach  i na świecie, są obecnie podważane. Toczą się wojny, które wybuchły dlatego, że owe zasady zostały złamane.

W wielu krajach dochodzi do podziałów społecznych, które już przekroczyły lub są na granicy przekroczenia norm wyznaczających cywilizowany dyskurs polityczny. Przebiegają one według wyraźnie zarysowanych linii:

8 kwietnia Romki i Romowie obchodzą jedno z najważniejszych dla nich świąt – Międzynarodowy Dzień Społeczności Romskiej.

Na romskiej fladze znajdują się trzy kolory: niebieski, czerwony i zielony.
Niebieski to wolność i niebo.
Czerwony to symbol nieustannego ruchu i nawiązanie do indyjskich korzeni.
Zielony to natura i życie.

Okażmy nasze wsparcie i solidarność z Romami i Romkami – największą mniejszością etniczną w Europie i jedną z czterech mniejszości etnicznych w Polsce.

2 kwietnia 1997 roku Zgromadzenie Narodowe uchwaliło obowiązującą Konstytucję RP, przyjętą później w referendum przez obywatelki i obywateli.

W tym dniu życzymy Państwu i sobie samym, aby zapisane w Ustawie Zasadniczej wolności i prawa obywatela były zawsze przestrzegane.

__________________________

Co druga osoba doświadcza dyskryminacji w pracy, a większość przypadków pozostaje niewidoczna. Choć akceptacja różnorodności rośnie, stereotypy wciąż silnie wpływają na decyzje w miejscu pracy. To kluczowe wnioski z najnowszego raportu GRUPA T2S w ramach kampanii #STOPRASIZMOWIWPRACY.

Raport ujawnia m.in., że:

– dyskryminacja dotyka zarówno cudzoziemców, osoby po 50. roku życia, jak i osoby z niepełnosprawnościami.

– aż 72,5% przypadków pozostaje „niewidocznych” z powodu tzw. kultury milczenia.

– Wyniki badania nie pozostawiają wątpliwości: potrzebne są pilne, systemowe działania i realne zaangażowanie zarządów organizacji – podkreśla Renata Wozba, prezes GRUPA T2S i inicjatorka kampanii oraz członek Komisji Pracy i Polityki Migracyjnej Business Centre Club.

– Każdego roku nasze firmy zatrudniają setki pracowników z różnych krajów, co oznacza nie tylko zarządzanie różnorodnością, ale też obowiązek zdecydowanego reagowania na przypadki dyskryminacji i aktywnego przeciwdziałania nierówności. Uważnie słuchamy, obserwujemy i wyciągamy wnioski, by jak najlepiej odpowiadać na potrzeby osób pracujących w Polsce – dodaje Renata Wozba.

Publikacja pokazuje różne oblicza dyskryminacji, podkreśla wyzwania w codziennej pracy i daje konkretne rekomendacje dla pracodawców, jak budować równe, inkluzywne i bezpieczne środowisko pracy.

Stowarzyszenie Otwarta Rzeczpospolita było jedną z organizacji partnerskich projektu, a Prezes Zarządu Damian Wutke jednym z ekspertów, piszącym o warunkach skuteczności anonimowych systemów do zgłaszania rasizmu i/lub dyskryminacji.

Cały raport do pobrania

Dzisiaj, 21 marca, obchodzimy Międzynarodowy Dzień Walki z Dyskryminacją Rasową.

Święto obchodzone jest w dniu w którym wydarzyła się masakra w Sharperville w 1960 – w pokojowej demonstracji przeciwko „przepisom przepustkowym” apartheidu policjanci zastrzelili 69 osób, które brały w niej udział.

Obchody mają na celu uczczenie pamięci ofiar masakry w Sharpeville i innych incydentów na tle rasistowskim oraz wzmożenie działalności społeczeństwa na rzecz eliminacji wszelkich form rasizmu, ksenofobii i dyskryminacji na świecie.

Z tej okazji przypominamy nasz spot „A zarzucasz sąsiadowi, że jest obcy?”.

___________________________________

Buduj z nami Otwartą Rzeczpospolitą – przekaż 1,5% swojego podatku
KRS 0000123605

Czy faszyzm pojawia się nagle, czy przychodzi powoli, krok po kroku?Na blogu projektu #zatrzymajfaszyzm pojawił się nowy tekst.

Paula Sawicka, Przewodnicząca Rady Programowej Otwartej Rzeczpospolitej, stawia pytanie, które wielu osobom wydaje się dziś niewygodne: czy faszyzm może wracać jako proces, a nie jako nagłe wydarzenie?

Przypomina, że w historii zawsze zaczynało się podobnie. Najpierw pojawiał się wróg, którego można wskazać jako obcego. Potem język podziału, teorie spiskowe, pogarda wobec nauki i autorytetów. Wreszcie akceptacja dla ograniczania wolności i koncentracji władzy.

***

Faszyzm może być rozumiany na wiele sposobów. Nie ma tu czasu na omawianie jego definicji. Ale musimy powiedzieć, że gdy jedni używają słowa „faszyzm” do opisu wydarzeń w dzisiejszej przestrzeni publicznej, inni się oburzają, traktując to jak nadużycie, kamień obrazy. Kamień ciężki Holokaustem i innymi zbrodniami II wojny światowej. Bez względu na definicje to obciążenie jest nieusuwalne.

Nie oznacza to jednak, że mówienie o faszyzmie jest uprawnione dopiero, gdy zdarzy się najpotworniejsze. Faszyzmu nie opisujmy w kategoriach „jest – nie ma”. Przyjmijmy, że to przede wszystkim proces, faszyzm kroczący. I tak rozumiem temat debaty, skoro teza, której mam bronić brzmi: IDZIE FASZYZM.

Mówmy o faszyzmie jako sposobie zdobywania władzy. Władzy dążącej do państwa totalitarnego, wodzowskiego, nacjonalistycznego, korporacyjnego, antydemokratycznego, populistycznego. Nie zasłaniajmy się tym, że w nazwie partii Hitlera nie występuje przymiotnik „faszystowski”. Zamiast relatywizować sprawę i bagatelizować zjawisko, przyjrzyjmy się choćby pobieżnie co towarzyszyło pochodowi faszyzmu w Niemczech lat 1930-tych, zanim osiągnął jedno z najtragiczniejszych swoich stadiów w historii. I zapytajmy czy ten obraz coś nam przypomina.

• Wykreowanie INNEGO/OBCEGO, by wskazać go jako wroga i wywołać w społeczeństwie poczucie zagrożenia, skierować na niego gniew i urazę. Dla Hitlera to byli Żydzi, a także homoseksualiści, chorzy psychicznie, niepełnosprawni. Współcześnie ten katalog daje się dowolnie rozszerzać, ale obecność INNEGO nie okazała się niezbędna, wystarczy go nazwać – dlatego możliwy jest antysemityzm bez Żydów, a antyuchodźczość bez uchodźców.

– Kult narodu, a w jego służbie: język podziału ugruntowujący przekonanie o szczególnej roli i znaczeniu narodu, polityka historyczna, gloryfikująca przeszłość i mitologizująca historię;

– Kult patriarchalnej rodziny i roli kobiety – matki przysparzającej narodowi obywateli.

– Teorie spiskowe, kłamstwo, negowanie i deprecjonowanie nauki i kultury niepasujących do kreowanych mitów.

– Deklarowany antykomunizm i antylewicowość.

Te mechanizmy, działając jednocześnie, tworzą i wzmacniają podziały oraz kształtują społeczeństwo podatne na hasła autorytarnego przywództwa, społeczeństwo niepragnące wolności.

8 marca 1968 roku na dziedzińcu Uniwersytetu Warszawskiego odbył się wiec studentów, brutalnie stłumiony przez władze komunistyczne.

Symbol pokoleniowego buntu.

Początek brutalnej antysemickiej kampanii, która zmusiła do opuszczenia Polski 13 tysięcy obywateli i obywatelek żydowskiego pochodzenia.

Dzisiaj – 6 marca – obchodzimy Europejski Dzień Pamięci o Sprawiedliwych.

Ustanowiony przez Parlament Europejski w maju 2012 roku z inicjatywy działającego we Włoszech Komitetu Światowego Ogrodu Sprawiedliwych (GARIWO).

Nie jest to data przypadkowa. Tego dnia zmarł Mosze Bejski, urodzony w Polsce inicjator Ogrodów Sprawiedliwych w Jerozolimie oraz współtwórca definicji Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.

Sprawiedliwy jest pojęciem szerszym w stosunku do przyznawanego przez Yad Vashem tytułu Sprawiedliwego wśród Narodów Świata – honorowego odznaczenia nadawanego przez państwo Izrael osobom nieżydowskiego pochodzenia za pomoc okazaną Żydom podczas II wojny światowej. Sprawiedliwi, poza obroną godności człowieka w czasie Zagłady, sprzeciwiali się ludobójstwu Ormian, udzielali pomocy ofiarom wojny w Rwandzie, Kambodży czy w czasie czystek etnicznych w byłej Jugosławii oraz występowali w obronie wolności w reżimach totalitarnych.

Khosrow Alikordi, Dimityr Peszew, Frozan Safi to osoby, które decyzją Komitetu Fundacji Ogrodu Sprawiedliwych w 2026 r. dołączają do grona Sprawiedliwych.

Khosrow Alikordi (1979–2025) irański prawnik i obrońca praw człowieka, znany z bezkompromisowej obrony więźniów politycznych, uczestników protestów oraz rodzin ofiar represji państwowych.

Dimitar Peshev (1894–1973) bułgarski prawnik i polityk, wiceprzewodniczący parlamentu Bułgarii w czasie II wojny światowej. Zapisał się w historii jako inicjator parlamentarnej interwencji, która w marcu 1943 roku doprowadziła do wstrzymania deportacji około 48 tysięcy bułgarskich Żydów.

Frozan Safi (1992–2021) afgańska obrończyni praw kobiet, działaczka społeczna i wykładowczyni ekonomii na Uniwersytecie w Balchu. Po przejęciu władzy przez talibów w sierpniu 2021 roku zaangażowała się w organizowanie protestów przeciwko drastycznemu ograniczaniu praw kobiet, w tym zakazom edukacji, pracy i udziału w życiu publicznym.

W związku z obchodami ustanowionego przez ONZ Międzynarodowego Dnia Walki z Dyskryminacją Rasową Parafia Ewangelicko-Reformowana zaprasza do udziału w nabożeństwie, które organizowane jest już po raz czwarty.

W sobotę, 21 marca, o godzinie 10.00, w kościele Ewangelicko-Reformowanym przy alei „Solidarności” 74 odbędzie się ekumeniczne nabożeństwo w intencji uchodźców oraz mniejszości narodowych w Polsce. Wezmą w nim udział duchowni i wierni różnych religii i konfesji, a także osoby niewierzące, podzielające ideę sprzeciwu wobec dyskryminacji i wykluczenia. Nabożeństwo poprowadzi ks. Michał Jabłoński.

Drodzy Członkowie i Członkinie, Sympatycy i Sympatyczki,

z okazji Dnia Organizacji Społecznych składamy Wam serdeczne podziękowania za to, że współtworzycie wspólnotę skupioną wokół działań Stowarzyszenia Otwarta Rzeczpospolita.

Od lat razem sprzeciwiamy się antysemityzmowi, ksenofobii i wszelkim formom dyskryminacji. Reagujemy na mowę nienawiści, monitorujemy jej przejawy w życiu publicznym i upominamy się o odpowiedzialność za słowo. Stoimy na straży wartości demokratycznych i konsekwentnie przypominamy, że godność każdego człowieka nie podlega negocjacjom.

W tym szczególnym dniu życzymy nam wszystkim wytrwałości, odwagi i solidarności. Niech nie zabraknie nam siły do reagowania wtedy, gdy przekraczane są granice debaty publicznej, oraz determinacji w budowaniu Rzeczypospolitej otwartej – opartej na szacunku i odpowiedzialności.

Jeśli bliskie są Wam nasze działania, zachęcamy do dalszego wsparcia – także poprzez przekazanie 1,5% podatku na rzecz Stowarzyszenia. To realna pomoc, która pozwala nam skutecznie interweniować i działać tam, gdzie pojawia się nienawiść i wykluczenie.

Dziękujemy, że jesteście z nami!
Razem możemy więcej!

W tegorocznej edycji Konkursu Prac Magisterskich im. Jana Józefa Lipskiego otrzymaliśmy aż 45 zgłoszeń – to najwięcej w ostatnich dziesięciu latach!

Lista prac magisterskich zakwalifikowanych do XXXI edycji Konkursu im. Jana Józefa Lipskiego

Nagrody przyznajemy autorkom i autorom najlepszych prac magisterskich z obszaru humanistyki i nauk społecznych dotyczących zjawisk mających miejsce od XIX w. do współczesności, których tematyka jest bliska zainteresowaniom badawczym i aktywności społecznej Patrona konkursu.

Tak duża liczba zgłoszeń to dowód na to, że młode badaczki i młodzi badacze w całej Polsce podejmują ważne, odważne i potrzebne tematy.

Nagrody finansujemy m.in. dzięki wsparciu darczyńców. Dlatego prosimy o wsparcie funduszu konkursowego.

Możesz pomóc:

– przekazując darowiznę na fundusz konkursowy – wpłat można dokonywać na konto 14 1020 1055 0000 9102 0146 3298 z dopiskiem Konkurs im. J. J. Lipskiego
– przekazując 1,5% podatku na rzecz Stowarzyszenia Otwarta Rzeczpospolita – KRS: 0000123605

To właśnie z darowizn i przekazanego 1,5% finansujemy nagrody dla autorek i autorów wyróżnionych prac.

W wywiadzie „Jakiego patriotyzmu Polacy potrzebują” Profesor mówił:

„Chciałbym, żeby wykształcił się u nas patriotyzm oparty na odpowiedzialności za dobro wspólne, za państwo, za szanse życiowe dla wszystkich jego obywateli. Patriotyzm nie agresywny, nikogo nie wykluczający, surowo krytyczny wobec własnej historii, lecz zachowujący szacunek dla naszych korzeni, dla tradycji, i nie tylko tej etnicznie polskiej, ale dla dorobku wszystkich narodów, które pod władzą polskości żyły i ginęły”.

27 stycznia 1945 roku wyzwolono Auschwitz – niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady. 

Organizacja Narodów Zjednoczonych ustanowiła ten dzień Międzynarodowym Dniem Pamięci o Ofiarach Holokaustu.

W Auschwitz byli więzieni i mordowani obywatele niemal wszystkich krajów Europy okupowanych przez Niemców, w zdecydowanej większości Żydzi. Ponad 1,1 mln osób nie doczekało wolności. 

Zginęli w największej z hitlerowskich fabryk śmierci.

Pamiętajmy o nich!

9 stycznia 2026 roku opublikowaliśmy tekst Przemysława Wiszniewskiego, członka Zarządu Otwartej Rzeczpospolitej, dotyczący napisu „Zabij Żyda”, który pojawił się na warszawskich Bielanach. Tekst został opublikowany w Gazecie Wyborczej.

W tej sprawie powiadomiliśmy prokuraturę, wskazując na możliwość popełnienia przestępstwa z art. 256 kk. Listy w tej sprawie wysłaliśmy również do Urzędu Dzielnicy Bielany, wspólnoty mieszkaniowej oraz zarządcy budynku – ZEST Zarządzanie Nieruchomościami.

Przypominamy również o naszym portalu www.zglosnienawisc.otwarta.org, za pomocą którego można zgłaszać przypadki mowy i czynów nienawiści z którymi stykamy się w przestrzeni realnej i wirtualnej.

„Po ujawnieniu zdarzenia Zarządca niezwłocznie podjął czynności zmierzające do jego wyjaśnienia, w szczególności dokonał zgłoszenia sprawy na Policję. Równolegle monitorowane były warunki atmosferyczne, które z uwagi na okres zimowy miały istotne znaczenie dla prac malarskich. Napis został usunięty poprzez zamalowanie w dniu 21 stycznia 2026 r., pomimo utrzymującej się temperatury poniżej 0ºC. z zachowaniem należytej staranności.

ZEST Spółka z o. o. stanowczo potępia wszelkie przejawy mowy nienawiści oraz działania o charakterze dyskryminacyjnym i pozostaje w gotowości do współpracy z organami administracji publicznej oraz służbami porządkowymi w zakresie zapobiegania tego typu zdarzeniom w przyszłości”.

Dziękujemy firmie ZEST Zarządzanie Nieruchomościami za tę, rzadką ostatnio, postawę i podjęte działania.

***

Polska jest bodajże jedynym krajem na świecie, gdzie można sobie idąc ulicą, nabazgrolić na murze napis „Zabij Żyda”. Całkowicie bezkarnie. Ot, tak sobie, dla fantazji. Taki napis został właśnie umieszczony na elewacji na warszawskich Bielanach. Sprawca zadał sobie trud i w mrozie postanowił dać upust swojej złości i przekonaniom. A co tam, w Polsce obowiązuje wszak wolność słowa.

Nikt nie wykryje autora tego napisu, bo nakłady związane z jego poszukiwaniem stanowczo przekroczyłyby efekt. Mizerny, gdyż sankcja karna za chuligańskie zniszczenie mienia to jakaś marna grzywna. Treść napisu jest bez znaczenia w naszym kraju. Ostatecznie przywykliśmy do oglądania murów kamienic z podobnymi napisami. Oswoiliśmy się z nimi. Były i są wszędzie. We wszystkich miastach i miasteczkach. Przechodnie wzruszają ramionami i odwracają wzrok. Szkoda, że czysty mur dorobił się bazgrołów. To jednak żaden antysemityzm, zwykły wandalizm. Jakiś gówniarz napisał cokolwiek. Nie ma pojęcia, o czym. Nie jest antysemitą. Napisał dla draki. Wiadomo. Nic takiego. Równie dobrze mógłby napisać wyraz na „ka”, albo na „ha”.

Drogiej
Katarzynie Kuczyńskiej – Koschany

członkini Rady Programowej naszego Stowarzyszenia

serdeczne wyrazy współczucia
z powodu śmierci Taty

Andrzej Kuczyńskiego

składają

Przyjaciele ze Stowarzyszenia Otwarta Rzeczpospolita

Fundacja Centrum im. prof. Bronisława Geremka oraz Łazienki Królewskie zapraszają na debatę poświęconą radykalizacji społeczeństw w Europie.

14 stycznia 2026 r. (środa), godz. 17:30–19:30, Pałac na Wyspie, Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie

W dyskusji udział wezmą: prof. Klaus Bachmann – Uniwersytet SWPS, dr Piotr Podemski – Uniwersytet Warszawski, Paula Sawicka – Stowarzyszenie Otwarta Rzeczpospolita, dr Przemysław Witkowski – Uniwersytet Civitas.

Debatę poprowadzi Jarosław Kurski.

Zapisy poprzez formularz zgłoszeniowy.

Debatę można obejrzeć w serwisie YouTube.

Do 15 lutego 2026 roku czekamy na zgłoszenia
w XXXI edycji Konkursu Prac Magisterskich im. Jana Józefa Lipskiego.

Przedmiotem konkursu jest wyłonienie najlepszej pracy magisterskiej z obszaru humanistyki i nauk społecznych dotyczących zjawisk mających miejsce od XIX w. do współczesności, których tematyka jest bliska zainteresowaniom badawczym i aktywności społecznej Patrona konkursu; są to zwłaszcza takie dziedziny, jak:

– historia i teoria literatury;
– wiedza o współczesnej kulturze;
– Varsaviana;
– historia najnowsza;
– społeczeństwo i polityka, dyskryminacja i tolerancja, stereotypy – aspekty kulturowe, psychologiczne, językowe.

Prawo zgłaszania prac na konkurs mają ich promotorzy lub recenzenci oraz autorzy, jeśli uzyskają akceptację promotora lub recenzenta. Do konkursu mogą być zgłoszone prace, obronione w roku 2025, które otrzymały ocenę co najmniej dobrą.

Zgłoszenie pracy na konkurs powinno zawierać:

– jeden egzemplarz wydrukowanej dwustronnie w formacie A4 pracy magisterskiej, napisanej dowolną czcionką, o wielkości nie mniejszej niż 10 pkt, w miękkiej oprawie (np. zbindowanej lub na spirali);
– jeden egzemplarz wydrukowanego streszczenia pracy (maksymalnie 1800 znaków ze spacją, tj. jedna strona maszynopisu znormalizowanego), określającego cel pracy, jej główne założenia oraz ogólne wnioski;
– jeden egzemplarz pracy magisterskiej oraz streszczenia w wersji elektronicznej;
– krótką opinię promotora lub recenzenta o zgłaszanej pracy magisterskiej;
– dane autora pracy umożliwiające kontakt z nim;
– kompletnie wypełniony formularz zgłoszeniowy;
– zaświadczenie wydane przez władze uczelni zawierające informację o terminie obrony pracy, jej temat oraz nazwę i adres uczelni wydającej zaświadczenie;
– wszystkie wyżej wymienione dokumenty zapisane na płycie CD.

Prace prosimy nadsyłać do dnia 15 lutego 2026 roku na adres: Stowarzyszenie Otwarta Rzeczpospolita, ul. Krakowskie Przedmieście 16/18, 00-325 Warszawa.

Szczegółowe informacje o konkursie znajdą Państwo w zakładce konkursowej.

• Formularz zgłoszeniowy
• Regulamin Konkursu 
• Wzór zaświadczenia
• Lista laureatów i laureatek XXX edycji Konkursu

***

Jednocześnie zwracamy się do Państwa z gorącą prośbą o zasilenie Funduszu Nagród Konkursowych.

Podajemy numer konta, na który można wpłacać darowizny (w tytule przelewu prosimy podać, że  jest to darowizna na KONKURS IM. J. J. LIPSKIEGO):

14 1020 1055 0000 9102 0146 3298

Państwa wpłaty to podstawa Funduszu. Dzięki nim możemy nagrodzić autorów i autorki najlepszych prac.

Nasze Stowarzyszenie posiada status Organizacji Pożytku Publicznego – darowiznę można odpisać od podatku dochodowego.

Bardzo liczymy na Państwa pomoc i mamy nadzieję, że dołączycie Państwo do grona przyjaciół Konkursu.

Język nienawiści i narastająca polaryzacja społeczna – ich źródła i skutki – będą tematem debaty, która odbędzie się 11 stycznia 2026 roku o godz. 17:00 w Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku.

Spotkanie organizowane siedem lat po tragicznej śmierci prezydenta Pawła Adamowicza, nawiązuje także do wydarzeń sprzed wieku – zabójstwa prezydenta Gabriela Narutowicza w 1922 roku. Oba te dramaty są bolesnym przypomnieniem, jak łatwo słowa pogardy mogą przerodzić się w czyny nienawiści.

W debacie z udziałem publiczności wezmą udział dr Hanna Machińska (Uniwersytet Warszawski), dr Przemysław Witkowski (Instytut im. Gabriela Narutowicza) oraz prof. Rafał Wnuk (dyrektor Muzeum II Wojny Światowej). Dyskusję poprowadzi adw. Kinga Dagmara Siadlak z Fundacji Aktywna Demokracja.

Gospodarzem i współorganizatorem spotkania jest Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku.

Współorganizatorami wydarzenia są także Obywatele RP Gdańsk oraz Fundacja Aktywna Demokracja. Zapraszamy wszystkich – w tym także młodzież. Wstęp wolny.

Akcja organizowana w ramach ogólnopolskiej akcji #zatrzymajfaszyzm

106 lat temu, 1 stycznia 1919 roku w białoruskim Homlu, urodził się Marek Edelman.

Jeden z przywódców powstania w warszawskim getcie, wybitny kardiolog, działacz społeczny, opozycjonista, kawaler Orderu Orła Białego. Wielki Człowiek.

Drogowskaz, który pozostawił nam wiele ważnych słów.

„Jak się przyglądasz złu i odwracasz głowę albo nie pomagasz, kiedy możesz pomóc, to stajesz się współodpowiedzialny. Bo twoje odwrócenie głowy pomaga tym, którzy dopuszczają się zła„.

Polski PEN Club wyraża zaniepokojenie rosnącą w naszym kraju niechęcią do Ukrainy i jej obywateli. 

Wiemy, jaką pomoc polskie państwo, wiele organizacji oraz osób prywatnych niosło albo nadal niesie wschodnim sąsiadom od czasu rosyjskiej inwazji w 2022 roku. Pomoc ta służyła także zbliżeniu naszych narodów niezależnie od bagażu przeszłości. Teraz jednak w Polsce zyskują na poparciu partie antyukraińskie, takich wypowiedzi przybywa też w różnych mediach. Dochodzi do publicznego usuwania flag ukraińskich i do aktów fizycznej agresji wobec przybyszów ze wschodu. 

Jednocześnie rosną niebezpieczeństwa dla obu krajów oraz ich wzajemnych stosunków. Rosja, prowadząc w Polsce dywersję, wykorzystuje do niej osoby z Ukrainy, aby pogłębić uprzedzenia. Chce także poróżnić nasze narody przez propagandę, którą uprawia w mediach społecznościowych przy użyciu najnowszych technologii. Ostatnio zaś rosyjski najeźdźca, prawem silniejszego, dyktuje warunki w rozmowach o przyszłym statusie najechanej Ukrainy. 

16 grudnia 1922 roku został zastrzelony nowo wybrany pierwszy prezydent Polski Gabriel Narutowicz. Napastnikiem był powiązany z endecją malarz Eligiusz Niewiadomski.

Śmierć pierwszego prezydenta II Rzeczypospolitej wywołała wzburzenie, a „Kurier Polski” pisał, iż „płomień do pochodni [Niewiadomskiego] wyszedł z tej atmosfery nienawiści i gwałtu, którą wytworzyły złe duchy Polski w dniach ostatnich”. Albowiem zaprzysiężenie Narutowicza poprzedziła kampania nienawiści, której oś stanowił zarzut, że jest on „prezydentem mniejszości” wybranym z poparciem PSL „Piast” i mniejszości narodowych.

Hołd pierwszemu prezydentowi Rzeczypospolitej złożył Julian Tuwim.

Pogrzeb prezydenta Narutowicza

Krzyż mieliście na piersi, a brauning w kieszeni.
Z Bogiem byli w sojuszu, a z mordercą w pakcie,
Wy, w chichocie zastygli, bladzi, przestraszeni,
Chodźcie, głupcy, do okien – i patrzcie! i patrzcie!
Z Belwederu na Zamek, tętnicą Warszawy,
Alejami, Nowym Światem, Krakowskiem Przedmieściem,
Idzie kondukt żałobny, krepowy i krwawy:
Drugi raz Pan Prezydent jest dzisiaj na mieście.
Zimny, sztywny, zakryty chorągwią i kirem,
Jedzie Prezydent Martwy a wielki stokrotnie.
Nie odwracając oczu! Stać i patrzeć, zbiry!
Tak! Za karki was trzeba trzymać przy tym oknie!
Przez serce swe na wylot pogrzebem przeszyta,
Jak Jego pierś kulami, niech widzi stolica
Twarze wasze, zbrodniarze – i niech was przywita
Strasznym krzykiem milczenia żałobna ulica.

Na przestrzeni minionych kilku lat w przestrzeni publicznej zauważyć mogliśmy wzmożenie i zintensyfikowanie treści nienawistnych wobec przedstawicieli i przedstawicielek grup obcych w trakcie kampanii politycznych. Fala nienawiści zapoczątkowana antyuchodźczą kampanią parlamentarną Prawa i Sprawiedliwości w 2015 roku, kontynuowana była przez polityków i polityczki tej partii również w latach 2019 i 2020. Wtedy to osoby LGBT+ były głównym „kozłem ofiarnym” polityków i polityczek. W 2023 roku w kampanii parlamentarnej PiS ponownie dominowały treści antyuchodźcze i antyimigranckie. W tym czasie uchodźcy przedstawiani byli jako zagrażający Polakom i Polkom, a poczucie zagrożenia budowane było na dwa sposoby. Po pierwsze, często mówiono o obronie granic, w tym przede wszystkim granicy polsko-białoruskiej. Po drugie, konsekwentnie wspominano o przestępczości związanej z osobami pochodzącymi z innych krajów.

Wykorzystanie treści motywowanych uprzedzeniami jako narzędzia w trakcie kampanii politycznej ma poważne konsekwencje społeczne. Przede wszystkim, debata publiczna o tak nienawistnym wydźwięku narusza podstawowe konstytucyjne prawa i wolności obywatelskie. Taka forma debaty publicznej negatywnie wpływa także na społeczeństwo poprzez kreowanie norm przyzwalających na otwarte wyrażanie wrogości czy wręcz nienawiści wobec osób z grup obcych.  To zaś przyczynia się do wzrostu dyskryminacji oraz spadku tolerancji wobec różnorodności w Polsce. Wreszcie, obecność uprzedzeń  w przestrzeni publicznej bezpośrednio przekłada się na funkcjonowanie osób należących do mniejszości, znacząco obniżając ich szeroko rozumiany dobrostan. Nienawistne komunikaty m.in. obniżają poczucie bezpieczeństwa, powodują wzrost objawów depresji, a nawet prowadzą do nasilenia myśli samobójczych wśród osób będących ich odbiorcami.

Świadomi tych następstw, postanowiliśmy przyjrzeć się temu, jaki język wobec grup obcych stosowany był w ogólnokrajowych i lokalnych mediach przy okazji kampanii prezydenckiej w 2025 roku. Celem niniejszego raportu, przygotowanego przez Stowarzyszenie Otwarta Rzeczpospolita we współpracy z badaczami i badaczkami z Uniwersytetu SWPS, Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk oraz Uniwersytetu Warszawskiego, jest prezentacja i omówienie wyników przeprowadzonego przez nas monitoringu.

Obecnie, inaczej niż kiedyś, policjanci przyjmujący zawiadomienia o podejrzeniu przestępstwa z nienawiści nie okazują lekceważenia. Zmierzamy więc w dobrą stronę. Prawo daje wiele narzędzi chroniących przed dyskryminacją, ale problem tkwi w ich stosowaniu, choćby przez dowolność interpretacji skarżonych zachowań. Tymczasem prawo jest jedno – mówi w rozmowie z Aleksandrą Partyk z serwisu prawo.pl Paula Sawicka – przewodnicząca Rady Programowej Stowarzyszenia Otwarta Rzeczpospolita i wiceprezeska Fundacji Pomocy Ofiarom Przestępstw.

10 grudnia przypada Międzynarodowy Dzień Praw Człowieka, tego dnia kończy się też obchodzenie „16 Dni Akcji Przeciwko Przemocy ze względu na Płeć”. 

Aleksandra Partyk: Porozmawiajmy o tolerancji i dyskryminacji. Czy Pani zdaniem obecnie wiele grup społecznych można uznać za dyskryminowane?

Paula Sawicka: Krótka odpowiedź brzmi: tak, wiele. Wymieńmy: ze względu na rasę i narodowość, religię i płeć, światopogląd, wiek, niepełnosprawność. Dyskryminacja jakichkolwiek grup społecznych jest skutkiem wzbudzania nienawiści do nich. Mówmy zatem o nienawiści rasowej, religijnej itd.  Zmieniająca się dynamicznie rzeczywistość i poszerzanie się świata jednostek zmusza, by dostrzec, że są wśród nas ludzie inni niż my. Odrzucanie ich, bo są obcy, dyskryminowanie to jeden ze sposobów radzenia sobie z nieznanym. Służy temu uogólnione i uproszczone, stereotypowe, zazwyczaj nieprawdziwe postrzeganie tej innej grupy – jako gorszej, godnej pogardy, a zarazem zagrażającej. Stereotypy, uprzedzenia zakorzenione w świadomości zbiorowej i podtrzymujące strach przed obcym istnieją w życiu społecznym od zawsze. Napędzała je odmienność wynikająca m.in. z religii czy koloru skóry. A wzmocniło rozbudzone współcześnie poczucie narodowe. Stereotypy rasistowskie, antysemickie, religijne są silnie zakorzenione w świadomości społecznej. Ludzkość może się niechlubnie poszczycić wykorzystywaniem nienawiści przez nie wzbudzanej do wszczynania krwawych wojen. Sytuacja społeczna i geopolityczna sprawia, że dziś w przestrzeni publicznej pojawiają się ludzie dyskryminowani, lecz do niedawna pozostający w ukryciu lub naszej przestrzeni nieobecni. Niechęć i wrogość wobec nich była powszechnie tolerowana. Obojętność wobec zła dyskryminacji to druga twarz nienawiści. Przykładowo, homoseksualizm akceptowany w starożytności, a następnie przez stulecia potępiany wyszedł z ukrycia i w dobie równości praw obywatelskich osoby nieheteronormatywne zasadnie żądają ich dla siebie. Społecznicy odradzającego się życia obywatelskiego w Polsce po 1989 r. przywracali do życia społecznego, wstydliwie skazane na życie w ukryciu osoby i dzieci z niepełnosprawnościami. Obecne są silne ruchy kobiet żądających równego traktowania. Wszyscy ci inni, postrzegani jako obcy i zagrażający wzbudzają niechęć, nienawiść i skłonność do dyskryminowania ich jako gorszych, niepełnowartościowych członków społeczeństwa. Uchodźcy, migranci to kolejne dyskryminowane z powodu inności i obcości grupy.

Obecnie, inaczej niż kiedyś, policjanci przyjmujący zawiadomienia o podejrzeniu przestępstwa z nienawiści nie okazują lekceważenia. Zmierzamy więc w dobrą stronę. Prawo daje wiele narzędzi chroniących przed dyskryminacją, ale problem tkwi w ich stosowaniu, choćby przez dowolność interpretacji skarżonych zachowań. Tymczasem prawo jest jedno – mówi w rozmowie z Aleksandrą Partyk z serwisu prawo.pl Paula Sawicka – przewodnicząca Rady Programowej Stowarzyszenia Otwarta Rzeczpospolita i wiceprezeska Fundacji Pomocy Ofiarom Przestępstw.

10 grudnia przypada Międzynarodowy Dzień Praw Człowieka, tego dnia kończy się też obchodzenie „16 Dni Akcji Przeciwko Przemocy ze względu na Płeć”. 

Aleksandra Partyk: Porozmawiajmy o tolerancji i dyskryminacji. Czy Pani zdaniem obecnie wiele grup społecznych można uznać za dyskryminowane?

Paula Sawicka: Krótka odpowiedź brzmi: tak, wiele. Wymieńmy: ze względu na rasę i narodowość, religię i płeć, światopogląd, wiek, niepełnosprawność. Dyskryminacja jakichkolwiek grup społecznych jest skutkiem wzbudzania nienawiści do nich. Mówmy zatem o nienawiści rasowej, religijnej itd.  Zmieniająca się dynamicznie rzeczywistość i poszerzanie się świata jednostek zmusza, by dostrzec, że są wśród nas ludzie inni niż my. Odrzucanie ich, bo są obcy, dyskryminowanie to jeden ze sposobów radzenia sobie z nieznanym. Służy temu uogólnione i uproszczone, stereotypowe, zazwyczaj nieprawdziwe postrzeganie tej innej grupy – jako gorszej, godnej pogardy, a zarazem zagrażającej. Stereotypy, uprzedzenia zakorzenione w świadomości zbiorowej i podtrzymujące strach przed obcym istnieją w życiu społecznym od zawsze. Napędzała je odmienność wynikająca m.in. z religii czy koloru skóry. A wzmocniło rozbudzone współcześnie poczucie narodowe. Stereotypy rasistowskie, antysemickie, religijne są silnie zakorzenione w świadomości społecznej. Ludzkość może się niechlubnie poszczycić wykorzystywaniem nienawiści przez nie wzbudzanej do wszczynania krwawych wojen. Sytuacja społeczna i geopolityczna sprawia, że dziś w przestrzeni publicznej pojawiają się ludzie dyskryminowani, lecz do niedawna pozostający w ukryciu lub naszej przestrzeni nieobecni. Niechęć i wrogość wobec nich była powszechnie tolerowana. Obojętność wobec zła dyskryminacji to druga twarz nienawiści. Przykładowo, homoseksualizm akceptowany w starożytności, a następnie przez stulecia potępiany wyszedł z ukrycia i w dobie równości praw obywatelskich osoby nieheteronormatywne zasadnie żądają ich dla siebie. Społecznicy odradzającego się życia obywatelskiego w Polsce po 1989 r. przywracali do życia społecznego, wstydliwie skazane na życie w ukryciu osoby i dzieci z niepełnosprawnościami. Obecne są silne ruchy kobiet żądających równego traktowania. Wszyscy ci inni, postrzegani jako obcy i zagrażający wzbudzają niechęć, nienawiść i skłonność do dyskryminowania ich jako gorszych, niepełnowartościowych członków społeczeństwa. Uchodźcy, migranci to kolejne dyskryminowane z powodu inności i obcości grupy.

Dzisiaj 10 grudnia – Międzynarodowy Dzień Praw Człowieka.

W tym dniu wracamy do słów prof. Wiktora Osiatyńskiego – jednego z największych orędowników praw człowieka w Polsce. Prof. Osiatyński mówił, że „prawa człowieka to tylko jedna z zasad, które powinny obowiązywać w demokratycznym państwie prawa„.

Życzymy nam wszystkim, aby przestrzeganie praw człowieka było standardem, o który nie trzeba walczyć i upominać się, zwłaszcza w państwie demokratycznym.

Przypomnijmy, że prawa człowieka są:

powszechne przyrodzone niezbywalne nienaruszalne naturalne niepodzielne

***

Projekt finansowany przez Unię Europejską. Poglądy i opinie wyrażone w materiałach są wyłącznie poglądami autorów i nie muszą odzwierciedlać stanowiska Unii Europejskiej ani Agencji. Ani Unia Europejska, ani organ przyznający dofinansowanie nie ponoszą za nie odpowiedzialności.

Publikujemy tekst Przemysława Wiszniewskiego, członka Zarządu Otwartej Rzeczpospolitej, będący refleksją po kolejnych obchodach Dnia Niepodległości. Tekst został opublikowany w Gazecie Wyborczej.

Cały dzień grabiłem liście w ogrodzie, zostawiwszy stertę dla jeży, nadmiar popakowałem w worki. Basia upichciła pyszną pomidorową. Wiem, wiem, powinien być żurek, ale to przy innej okazji. Jak powinno się celebrować Narodowe Święto Niepodległości? Nie wiem, chyba nie ma szczególnych zaleceń. Gdy w nazwie pojawia się epitet „narodowy”, od razu nabieram dystansu, bo unikam tego, co bombastyczne i tromtadrackie.

Historię Polski znam dość dokładnie, z podręczników i przekazów rodzinnych, a także na podstawie własnych doświadczeń życiowych, naznaczonych historycznymi odpryskami. Czy jestem patriotą? Mam wątpliwości, gdyż brak na moim ciele tatuażu z orłem i nie owijam się flagą. 11 listopada stanowczo nie warto nam wychodzić z domu, nie ze strachu, raczej z potrzeby kontestowania. Patriotyzm na pokaz jest tyleż groteskowy, co niewiarygodny.

Moje miasto tego dnia przechodzi we władanie brunatnych koszul i z tego powodu zazdroszczę innym miastom, zwłaszcza Gdańskowi, gdzie dziś przebywał premier Tusk, zaledwie osiem lat starszy ode mnie, więc prawie rówieśnik. Znakomicie sobie radzi politycznie mimo złożonej sytuacji, zaś jego bodaj największym osiągnięciem z mojego punktu widzenia jest powołanie Waldemara Żurka na ministra sprawiedliwości.

107 lat temu Polska odzyskała niepodległość.

Z okazji dzisiejszego święta przypominamy przesłanie Władysława Bartoszewskiego:

„Dla mnie patriotyzm jest wartością. To znaczy czymś pozytywnym. Postawą wolną od demagogicznych podniet, od paranoicznego węszenia za wrogiem. Postawą na rzecz czegoś, a nie przeciw komuś. Na rzecz godności, która wiąże się nieodmiennie z szacunkiem dla ludzi innego pochodzenia, innej wiary. Bo uznanie różnorodności kulturowej, różnorodności pamięci pokoleń, rozmaitości tradycji wzbogaca wspólnotę państwową. Na rzecz czegoś! Na rzecz szklanych domów! Ja wiem, że dziś Żeromski nie w modzie, ale te szklane domy trafnie symbolizowały coś czystego, przejrzystego – przeciwstawiającego się zaduchowi, ciasnocie poglądów, ciemnocie”.

W ramach projektu RAISE przygotowaliśmy minikampanię społeczną opartą na wynikach badań dotyczących postrzegania nierówności między grupą większościową (Polacy) a grupami mniejszościowymi w Polsce.

Badania pokazały, że decyzje dotyczące pracy czy wynajmu mieszkania podejmowane są nie na podstawie umiejętności, potrzeb czy charakteru człowieka, a na podstawie jego lub jej narodowości. Powstałe animacje w prosty, symboliczny sposób pokazują te codzienne sytuacje, w których uprzedzenia stają się barierą dla równego traktowania. Każda z nich kończy się mocnym, wspólnym przesłaniem.

Zatrudniasz? Zatrudnij człowieka, nie paszport.

Animacja poświęcona jest sytuacji Ukrainek na rynku pracy w Polsce. Pokazuje, jak decyzje o zatrudnieniu bywają zdeterminowane narodowością, a nie kompetencjami. To apel o równość i sprawiedliwość w miejscu pracy, niezależnie od pochodzenia.

Wynajmujesz? Patrz na człowieka, nie w paszport.

Druga animacja skupia się na Ukraińcach poszukujących mieszkań w Polsce. Ukazuje, że narodowość często staje się nieuzasadnioną przeszkodą w wynajmie. Kampania zachęca, by spojrzeć na człowieka, nie na jego dokumenty.