13 sierpnia 2022 roku w Grudziądzu odbył się I Marsz gen. Tadeusza Rozwadowskiego. W jego trakcie Wojciech Olszański nawoływał do mordowania i dyskryminowania Żydów i znieważał publicznie osoby pochodzenia żydowskiego. Otwarcie szczuł na przebywające w Polsce osoby, które w naszym kraju znalazły schronienie przed wojną w Ukrainie. O trudną sytuację ekonomiczną Polaków oskarżał Żydów.

16 sierpnia 2022 roku złożyliśmy w tej sprawie zawiadomienie do Prokuratury Okręgowej w Bydgoszczy, która sprawę przekazała do Prokuratury Rejonowej w Grudziądzu.

20 maja 2025 roku Sąd Rejonowy w Toruniu wydał wyrok. Uznał Wojciecha O. winnym nawoływania do nienawiści na tle różnic narodowościowych i etnicznych wobec ludności pochodzenia ukraińskiego i ludności pochodzenia żydowskiego oraz publicznego znieważenia ich z powodu przynależności narodowej i etnicznej. Kara – 2 lata prac społecznych (po 20 godzin miesięcznie). Wyrok był nieprawomocny.

2 września 2026 roku Sąd Apelacyjny w Gdańsku uznał oskarżonego Wojciecha Olszańskiego, ps. Jaszczur, za winnego publicznego nawoływania do nienawiści wobec osób narodowości żydowskiej podczas zgromadzenia w Grudziądzu w 2022 r.

Sąd odwoławczy utrzymał w mocy pozostałą część wyroku sądu I instancji. Olszański jest zobowiązany do podania wyroku do publicznej wiadomości poprzez umieszczenie wyciągu z sentencji wyroku na stronie Biuletynu Informacji Publicznej Sądu Okręgowego w Toruniu na okres 3 miesięcy. Przewodniczący składu sędziowskiego sędzia Rafał Ryś odczytując wyrok wskazał, że sąd uznał winnego Wojciecha Olszańskiego tego, że 13 sierpnia w Grudziądzu, w trakcie zgromadzenia, przemawiając do uczestników, „publicznie nawoływał do nienawiści wobec osób narodowości żydowskiej z powodu ich przynależności narodowej, przypisując im negatywne cechy, wrogie i podstępne intencje oraz podejmowanie działań ukierunkowanych na istotne pogorszenie sytuacji ekonomicznej obywateli polskich, przedstawiając te osoby jako wrogów Polski zasługujących na śmierć”. 

___________________________________

Podejmowane przez nas interwencje prawne były częścią projektu Antysemityzm w Polsce: definicja, monitorowanie, skuteczne przeciwdziałanie, realizowanego z dotacji programu Aktywni Obywatele Fundusz Krajowy finansowanego przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię w ramach Funduszy EOG. 

13 sierpnia 2022 roku w Grudziądzu odbył się I Marsz gen. Tadeusza Rozwadowskiego. W jego trakcie Wojciech Olszański nawoływał do mordowania i dyskryminowania Żydów i znieważał publicznie osoby pochodzenia żydowskiego. Otwarcie szczuł na przebywające w Polsce osoby, które w naszym kraju znalazły schronienie przed wojną w Ukrainie. O trudną sytuację ekonomiczną Polaków oskarżał Żydów.

16 sierpnia 2022 roku złożyliśmy w tej sprawie zawiadomienie do Prokuratury Okręgowej w Bydgoszczy, która sprawę przekazała do Prokuratury Rejonowej w Grudziądzu.

Po kilku latach – 20 maja 2025 roku Sąd Rejonowy w Toruniu wydał wyrok. Uznał Wojciecha O. winnym nawoływania do nienawiści na tle różnic narodowościowych i etnicznych wobec ludności pochodzenia ukraińskiego i ludności pochodzenia żydowskiego oraz publicznego znieważenia ich z powodu przynależności narodowej i etnicznej.

Kara – 2 lata prac społecznych (po 20 godzin miesięcznie). Wyrok jest nieprawomocny.

___________________________________

Podejmowane przez nas interwencje prawne były częścią projektu Antysemityzm w Polsce: definicja, monitorowanie, skuteczne przeciwdziałanie, realizowanego z dotacji programu Aktywni Obywatele Fundusz Krajowy finansowanego przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię w ramach Funduszy EOG. 

28 maja 2022 roku użytkownik serwisu twitter.com umieścił antysemicki wpis, w którym wzywał do fizycznej eksterminacji ludności żydowskiej metodami stosowanymi przez hitlerowskie Niemcy, w obozach koncentracyjnych i Zagłady. 31 maja 2022 roku skierowaliśmy do Prokuratury Okręgowej w Warszawie zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa ściganego z urzędu.

Zawiadomienie zostało przekazane do Prokuratury Rejonowej w Piasecznie, która wszczęła dochodzenie w tej sprawie.

15 kwietnia 2024 roku do Sądu Rejonowego w Piasecznie, II Wydział Karny, został przesłany akt oskarżenia, który zarzuca autorowi wpisu popełnienie przestępstwa z art. 256 § 1 kodeksu karnego, tj. propagowanie faszystowskiego lub innego totalitarnego ustroju państwa i nawoływanie do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość.

___________________________________

Podejmowane przez nas interwencje prawne były częścią projektu Antysemityzm w Polsce: definicja, monitorowanie, skuteczne przeciwdziałanie, realizowanego z dotacji programu Aktywni Obywatele Fundusz Krajowy finansowanego przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię w ramach Funduszy EOG. 

Prawnicy kancelarii Jabłoński Koźmiński, przy współpracy z Instytutem Cycerona, prowadzą precedensową sprawę z powództwa Otwartej Rzeczpospolitej – Stowarzyszenie przeciw Antysemityzmowi i Ksenofobii. Pozew przeciwko Wojciechowi Olszańskiemu i Marcinowi Osadowskiemu dotyczy roszczeń o ochronę dobrego imienia Narodu Polskiego (na gruncie ustawy o IPN) w związku z antysemickimi działaniami.

26 stycznia 2024 roku odbyła się konferencja podsumowująca projekt „Antysemityzm w Polsce: definicja, monitorowanie, skuteczne przeciwdziałanie„, który Stowarzyszenie Otwarta Rzeczpospolita realizowało od listopada 2021 roku do grudnia 2023 roku.

Projekt był realizowany z dotacji programu Aktywni Obywatele Fundusz Krajowy finansowanego przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię w ramach Funduszy EOG.

W konferencji udział wzięły:

– Paula Sawicka, Przewodnicząca Rady Programowej Stowarzyszenia Otwarta Rzeczpospolita;

– Dominika Bulska, koordynatorka merytoryczna projektu;

– Agnieszka Haska, Centrum Badań nad Zagładą, IFiS PAN;

– Aleksandra Gliszczyńska –Grabias, Rada Programowa Stowarzyszenia Otwarta Rzeczpospolita, Poznańskie Centrum Praw Człowieka INP PAN.

Antysemityzm to zachowania, które szkodzą Żydom dlatego, że są Żydami.

To słowa i czyny skierowane przeciw Żydom lub osobom tylko uznawanym za Żydów, a także własności, instytucjom, obiektom religijnym społeczności żydowskiej.

Nie rób drugiemu co antysemickie.

Wejdź na www.otwarta.org i dowiedz się więcej.

Projekt Antysemityzm w Polsce: definicja, monitorowanie, skuteczne przeciwdziałanie, realizowany z dotacji programu Aktywni Obywatele Fundusz Krajowy finansowanego przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię w ramach Funduszy EOG.

2 czerwca 2023 roku Michał Woźnicki – wydalony niedawno ze stanu kapłańskiego salezjanin – transmitował odprawianą przez siebie mszę św. trydencką. W jej trakcie mówił o Żydach jako „pijawkach i kleszczach, żyjących na organizmie właściciela”, „korumpujących, zniewalających, deprawujących”, „odpowiedzialnych za pornografię, rozpijanie młodzieży, demoralizację”, „odpowiedzialnych za zło na świecie” – a tym samym wywoływał poczucie silnej niechęci oraz nienawiści wobec Żydów z powodu ich przynależności narodowej i wyznaniowej.

5 czerwca 2023 roku złożyliśmy w tej sprawie zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa ściganego z urzędu.

29 grudnia 2023 roku do Sądu Rejonowego Poznań – Grunwald przesłano akt oskarżenia przeciwko Michałowi Woźnickiemu, oskarżonemu o popełnienie przestępstwa z art. 257 kk.

___________________________________

Podejmowane przez nas interwencje prawne były częścią projektu Antysemityzm w Polsce: definicja, monitorowanie, skuteczne przeciwdziałanie, realizowanego z dotacji programu Aktywni Obywatele Fundusz Krajowy finansowanego przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię w ramach Funduszy EOG. 

W ramach projektu Antysemityzm w Polsce: definicja, monitorowanie, skuteczne przeciwdziałanie, realizowanego z dotacji programu Aktywni Obywatele Fundusz Krajowy finansowanego przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię w ramach Funduszy EOG podejmujemy, za pośrednictwem portalu www.zglosnienawisc.otwarta.org, interwencje prawne dotyczące czynów i mowy nienawiści, ze szczególnym uwzględnieniem tych o charakterze antysemickim.

Interwencje prawne i ich skutki w okresie lipiec – grudzień 2023

Ujęcie całościowe W okresie od lipca do grudnia 2023 roku przekazaliśmy do Prokuratury 128 zawiadomień o możliwości popełnienia przestępstwa ściganego z urzędu; z wyjątkiem 3 (facebook.pl, Radio TOK FM oraz miasto Warszawa) wszystkie zawiadomienia dotyczyły treści zamieszczanych w serwisie x.com (dawniej twitter.com). 124 ze 128 zawiadomień dotyczyła zdarzeń i wypowiedzi o charakterze antysemickim lub krzyżowej mowy nienawiści (komentarz antysemicki i homofobiczny). 84 sprawy zostały zamknięte, pozostałe 44 nadal są w toku.

Oddajemy w Państwa ręce podręcznik “Antysemityzm w Polsce. Praktyczne wytyczne”, którego celem jest przedstawienie korzeni i polskiej specyfiki stereotypowych przekonań i uprzedzeń antysemickich oraz wskazówek jak rozpoznawać przejawy antysemityzmu w Polsce. Jest to pewnego rodzaju uszczegółowienie przyjętej 26 maja 2016 roku przez Międzynarodowy Sojusz na rzecz Upamiętnienia Holokaustu (International Holocaust Remembrance Alliance – IHRA), do którego należy Polska, niewiążącej prawnie roboczej definicji antysemityzmu.

Publikacja zawiera przydatne informacje prawne, ponieważ niektóre z zachowań antysemickich są przestępstwami. Ponadto na końcu podręcznika znajdują się sformułowane przez nas rekomendacje, które mogłyby usprawnić przeciwdziałanie antysemityzmowi. 

Podręcznik jest przeznaczony dla każdego, kto powołany jest do przeciwdziałania antysemityzmowi oraz do tych, którzy nie chcą być na niego obojętni.

Antysemityzm psuje społeczeństwo. Jego przejawy były i są obecne wszędzie tam, gdzie mieszkali Żydzi. W zależności od miejsca i czasu, dominującej kultury i religii, antysemityzm mógł przyjmować specyficzne formy. Lepiej zrozumiemy i rozpoznamy obecne dziś w Polsce przejawy antysemityzmu, jeśli poznamy kontekst historyczny, w jakim się pojawiały i rozwijały. Bowiem antysemityzm w jednym kraju – w tym wypadku w Polsce – może, ale nie musi, mieć taką samą formę, jak w każdym innym kraju” – pisze we wstępie do publikacji Paula Sawicka, Przewodnicząca Rady Programowej Otwartej Rzeczpospolitej.

Autorzy i autorki publikacji: Michał Bilewicz, Dominika Bulska, Aleksandra Gliszczyńska-Grabias, Agnieszka Haska, Bożena Keff, Grzegorz Krzywiec, Mateusz Woiński, Mikołaj Winiewski. 

Współpraca merytoryczna: Dariusz Stola, Paula Sawicka, Damian Wutke.

___________________________

Publikacja powstała w ramach projektu Antysemityzm w Polsce: definicja, monitorowanie, skuteczne przeciwdziałanie, realizowanego z dotacji programu Aktywni Obywatele Fundusz Krajowy finansowanego przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię w ramach Funduszy EOG.

4 kwietnia 2023 roku użytkownik serwisu twitter.com umieścił antysemicki wpis o treści: „Ja tez najchętniej życzył bym im powtórkę z historii. Jak niemcy mordowali żydów to było be, ale jak żydzi mordują Palestyńczyków, twierdząc ze to ich ziemia bo w książce pisze ze bóg dal to jest dobrze. No kurwa, żydy do gazu a nie do Gazy”. Tego samego dnia skierowaliśmy do Prokuratury Okręgowej w Warszawie zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa ściganego z urzędu.

Zawiadomienie zostało przekazane do Prokuratury Rejonowej w Piasecznie, która 29 maja br. wszczęła dochodzenie w tej sprawie.

24 października 2023 roku do Sądu Rejonowego w Piasecznie, II Wydział Karny, został przesłany akt oskarżenia, który zarzuca autorowi wpisu popełnienie przestępstwa z art. 256 § 1 kodeksu karnego, tj. propagowanie faszystowskiego lub innego totalitarnego ustroju państwa i nawoływanie do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość.

___________________________

Podejmowane przez nas interwencje prawne są częścią projektu Antysemityzm w Polsce: definicja, monitorowanie, skuteczne przeciwdziałanie, realizowanego z dotacji programu Aktywni Obywatele Fundusz Krajowy finansowanego przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię w ramach Funduszy EOG. 

W dn. 24 października 2023 roku Stowarzyszenie Otwarta Rzeczpospolita złożyło zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa nawoływania do nienawiści na tle etnicznym i narodowościowym (art. 256 k.k.) oraz nawoływania do i pochwalania popełnienia przestępstwa (art. 126a k.k.) przez Marie Andersen, studentkę Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, w sprawie, która od kilku dni bulwersuje krajową i międzynarodową opinię publiczną oraz środowiska zaangażowane w zwalczanie wszelkich form antysemityzmu i ksenofobii. Stoimy na stanowisku, że drastyczne przejawy antysemityzmu nie mogą pozostawać bez odpowiedzi i konsekwencji prawnych.

O dalszych krokach prawnych, jak również kolejnych innych działaniach Otwartej Rzeczpospolitej w tej sprawie będziemy informować na bieżąco.

6 listopada 2022 roku w trakcie transmitowanej za pośrednictwem serwisu YouTube.pl mszy świętej Michał Woźnicki publicznie nawoływał do nienawiści wobec Żydów i propagował faszystowski ustrój państwa. Mówił o nich jako o „rozsadnikach nienawiści”, sugerował jakoby Holokaust był wyłączną konsekwencją działań Żydów, a także wskazywał, że Żydzi jako narodowość są perfidni i obłudni.

Jak wynika z Nagrania, Michał Woźnicki podczas transmitowanej mszy świętej zawarł szereg twierdzeń odnoszących się do Żydów:

„Pius XII nie miał odwagi Żydom powiedzieć, że to co  cierpicie w czasie II wojny jest to zapłata, konsekwencja zabicia Jezusa Chrystusa. A trzeba to było Żydom mówić i dzisiaj im to trzeba mówić, że  jak Wam [Żydom – przyp. wł.] nie wystarczyła II wojna światowa i Hitler to się szykujcie na następnego, samego wyprodukujecie, swoimi pieniędzmi  i swoją perfidią. Diabeł usłucha waszych próśb, a Pan Bóg dopuści, skoro  dopuścił już takie rzeczy. Ewidentnie Holokaust jest zapłatą dla Żydów  za zabicie Mesjasza”.

„Żydowska obłuda, która ma moc się siać„

„Jeśli się Żydzi nie nawrócicie… Hitler wam zgotował jedną rzeczywistość, przyjdzie drugi który wam zgotuje jeszcze większą. Samą ją wyhodujecie za swoje pieniądze. Diabeł wam w tym dopomoże.”

28 listopada 2022 roku złożyliśmy w tej sprawie zawiadomienie do Prokuratury Okręgowej w Poznaniu, która sprawę przekazała do Prokuratury Okręgowej Poznań-Stare Miasto. 21 grudnia 2022 roku zostało wszczęte dochodzenie w sprawie możliwości popełnienia przestępstwa z art. 256 § 1 kk w zb. z art. 257 kk w zw. z art. 11 § 2 kk, tj. publiczne propagowanie faszyzmu i nawoływanie do nienawiści.

25 września 2023 roku do Sądu Rejonowego Poznań-Stare Miasto przesłano akt oskarżenia przeciwko Michałowi Woźnickiemu.

_______________________________________________________________________________
Podejmowane przez nas interwencje prawne są częścią projektu Antysemityzm w Polsce: definicja, monitorowanie, skuteczne przeciwdziałanie, realizowanego z dotacji programu Aktywni Obywatele Fundusz Krajowy finansowanego przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię w ramach Funduszy EOG. 

Czym jest antysemityzm? Kto jest na niego narażony? Czym charakteryzują się tego typu uprzedzenia? I w jaki sposób uprzedzenia antyżydowskie objawiają się w Polsce?

Udzielenie jednoznacznej odpowiedzi na te pytania to nie lada wyzwanie. W projekcie Antysemityzm w Polsce: definicja, monitorowanie, skuteczne przeciwdziałanie, realizowanym z dotacji programu Aktywni Obywatele – Fundusz Krajowy finansowanego przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię w ramach Funduszy EOG podjęliśmy się tego zadania i dziś oddajemy w Państwa ręce infografikę przedstawiającą wytyczne opisujące antysemityzm w Polsce, będące rozwinięciem definicji IHRA. Prace nad wytycznymi trwały półtora roku i prowadzone były w zespole ekspertów zajmujących się antysemityzmem w Polsce.

Więcej informacji o definicji IHRA, pracach nad wytycznymi i składzie zespołu eksperckiego znajdziecie Państwo na naszej stronie internetowej.

Autorką infografiki jest Katarzyna Woszczyńska.

28 lipca 2023 r. Prezydent m.st. Warszawy Rafał Trzaskowski podpisał Deklarację w sprawie przeciwdziałania antysemityzmowi. Tekst deklaracji zawiera Roboczą definicję antysemityzmu przyjętą w 2016 r. przez Międzynarodowy Sojusz na rzecz Pamięci o Holokauście (IHRA), która to definicja będzie stosowana przez władze miasta i podległe im instytucje.

Warszawa stała się tym samym drugim miastem – a pierwszą metropolią – w Polsce, która w tak czytelny sposób powiedziała NIE antysemityzmowi. To niezwykle ważne przesłanie w roku, gdy obchodzimy 80. rocznicę Powstania w Getcie Warszawskim.

Podczas uroczystego podpisania Deklaracji Prezydent Rafał Trzaskowski powiedział: „W Polsce, w Warszawie, społeczność żydowska współtworzyła nasz kraj i nasze miasto. Warszawa zawsze była i zawsze będzie miastem otwartym i tolerancyjnym. Miastem, w którym nie ma miejsca na antysemityzm. I dlatego bardzo się cieszę, że dziś możemy tę deklarację podpisać i tę definicję przyjąć. Polski rząd też podziela te wartości. Potrzebujemy twardej walki z antysemityzmem”.

Podpisanie deklaracji nastąpiło w Ratuszu Miejskim w obecności m.in. Ambasadora Izraela w Polsce dra Yacova Livne, Naczelnego Rabina Polski Michaela Schudricha, Przewodniczącej Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich w Polsce Klary Kołodziejskiej, Przewodniczącej Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie Sylwii Kędzierskiej-Jasik oraz dra Sebastiana Rejaka, Dyrektora Amerykańskiego Komitetu Żydowskiego na Europę Środkową.

Deklaracja przeciwdziałania antysemityzmowi

W ramach projektu Antysemityzm w Polsce: definicja, monitorowanie, skuteczne przeciwdziałanie, realizowanego z dotacji programu Aktywni Obywatele Fundusz Krajowy finansowanego przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię w ramach Funduszy EOG podejmujemy, za pośrednictwem portalu www.zglosnienawisc.otwarta.org, interwencje prawne dotyczące czynów i mowy nienawiści, ze szczególnym uwzględnieniem tych o charakterze antysemickim.

Interwencje prawne i ich skutki w okresie styczeń – czerwiec 2023

Ujęcie całościowe

W okresie od stycznia do czerwca 2023 roku przekazaliśmy do Prokuratury 130 zawiadomień o możliwości popełnienia przestępstwa ściganego z urzędu; z wyjątkiem 3 (wpolityce.pl, wiernipolsce.wordpress.com oraz miejscowość Turzyn) wszystkie zawiadomienia dotyczyły treści zamieszczanych w serwisie twitter.com. 122 ze 130 zawiadomień dotyczyła zdarzeń i wypowiedzi o charakterze antysemickim. 85 wszystkich spraw zostało zamkniętych, pozostałe 45 nadal jest w toku.

13 sierpnia 2022 roku w Grudziądzu odbył się I Marsz gen. Tadeusza Rozwadowskiego. W jego trakcie Wojciech Olszański nawoływał do mordowania i dyskryminowania Żydów i znieważał publicznie osoby pochodzenia żydowskiego. Otwarcie szczuł na przebywające w Polsce osoby, które w naszym kraju znalazły schronienie przed wojną w Ukrainie. O trudną sytuację ekonomiczną Polaków oskarżał Żydów: „kredyt hipoteczny, na żydowskich, lichwiarskich warunkach jest silniejszy od każdych kajdan”, „ceny węgla, ceny paliwa, ceny żarcia, ceny prądu to są żydowskie knowania, nie możemy do Polaków strzelać, to ich zagłodzimy”, „Żyd nie popuści, jak już raz coś wziął, to nie oda”. Oskarżał Żydów również o spowodowanie śmierci generała Rozwadowskiego mimo braku jakichkolwiek dowodów i przesłanek w tym względzie. Szerzył nieprawdziwe informacje mające dyskredytować Ukraińców: „Staje przed wami gnojek z banderowską odznaką i żąda, by w Polsce język ukraiński był językiem urzędowym”. Podburzał też nastroje antyukraińskie: „Nasze polskie dzieci nie dostają się na studia, bo miejsca naszych, polskich dzieci mają dzieci tych, którzy w 1943 r. rżnęli Polaków w czasie snu, a dzisiaj udają dziewice”.

Zgromadzeni na wiecu w okolicach pl. Niepodległości eksponowali nazistowskie symbole, sam Olszański na rękawie miał emblemat nawiązujący do Żelaznego Krzyża – pruskiego, a potem hitlerowskiego odznaczenia wojskowego. „Śmierć wrogom Polaków”, „Śmierć wrogom Ojczyzny” – skandowali uczestnicy, a Olszański otwarcie nawoływał: „Cel jest prosty, zgrywamy muszkę ze szczerbinką, a na końcu tej drogi widzimy nienawistny pysk naszego wroga i spokojnie, płynnym ruchem pociągamy za spust… polityczny”. „Celuj w łeb, a potem myśl” – dodawał.

16 sierpnia 2022 roku złożyliśmy w tej sprawie zawiadomienie do Prokuratury Okręgowej w Bydgoszczy, która sprawę przekazała do Prokuratury Rejonowej w Grudziądzu. 20 października 2022 roku zostało wszczęte dochodzenie w sprawie możliwości popełnienia przestępstwa z art. 256 § 1 kk w zb. z art. 257 kk w zw. z art. 11 § 2 kk, tj. publiczne propagowanie faszyzmu i nawoływanie do nienawiści.

27 czerwca 2023 roku do Sądu Rejonowego w Grudziądzu przesłano akt oskarżenia przeciwko Wojciechowi Olszańskiemu.

_______________________________________________________________________________
Podejmowane przez nas interwencje prawne są częścią projektu Antysemityzm w Polsce: definicja, monitorowanie, skuteczne przeciwdziałanie, realizowanego z dotacji programu Aktywni Obywatele Fundusz Krajowy finansowanego przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię w ramach Funduszy EOG. 

Od listopada 2021 roku Stowarzyszenie Otwarta Rzeczpospolita realizuje projekt Antysemityzm w Polsce: definicja, monitorowanie, skuteczne przeciwdziałanie, w ramach dotacji programu Aktywni Obywatele – Fundusz Krajowy finansowanego przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię w ramach Funduszy EOG

Jednym z głównych celów, jakie postawiliśmy sobie w ramach projektu, było przygotowanie operacyjnej definicji antysemityzmu dostosowanej do kontekstu polskiego. W trakcie prac ekspertów i ekspertek powstały praktyczne wytyczne, które ułatwić mają pracę osobom na co dzień zajmującym się przeciwdziałaniem antysemityzmowi w Polsce. Zaproponowane przez nas wytyczne stanowią uszczegółowienie definicji antysemityzmu Międzynarodowego Sojuszu pamięci o Holokauście (IHRA).

W panelu eksperckim pracowało ośmioro wybitnych specjalistów i specjalistek ds. antysemityzmu w Polsce, reprezentujących różne dziedziny naukowe a tym samym różne punkty widzenia:

Psychologia społeczna – dr Mikołaj Winiewski, adiunkt w Centrum Badań nad Uprzedzeniami, badacz antysemityzmu z perspektywy psychologii społecznej od 2008 roku, jego doktorat poświęcony był m.in. postrzeganiu Żydów w Polsce. Zajmuje się również tematyką pogromów żydowskich oraz stereotypów żydowskich w Polsce.

Psychologia społeczna i socjologia – dr hab. Michał Bilewicz, prof. UW, adiunkt w Centrum Badań nad Uprzedzeniami, badacz antysemityzmu z perspektywy psychologii społecznej i socjologii od 2005 roku. W swoich badaniach skupia się nie tylko na postrzeganiu Żydów w Polsce, ale przede wszystkim na historycznych relacjach między Polakami i Żydami, a także na historycznych wyjaśnieniach różnych wydarzeń międzygrupowych.

Prawo międzynarodowe – dr Aleksandra Gliszczyńska-Grabias, adiuntka w Poznańskim Centrum Praw Człowieka INP PAN, badaczka i prawniczka zajmuje się tematem antysemityzmu (w tym głównie przeciwdziałania antysemityzmowi) od połowy lat 2000. Jej praca doktorska poświęcona była przeciwdziałaniu antysemityzmowi za pomocą instrumentów prawa międzynarodowego. Uczestniczka międzynarodowych i krajowych projektów badawczych, ekspertka Rady Europy, Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej, autorka ekspertyz i opracowań przygotowywanych dla tych instytucji.

Prawo karne – dr Mateusz Woiński, adiunkt w katedrze prawa karnego Akademii Leona Koźmińskiego, ekspert w swojej pracy zajmuje się m.in. mową nienawiści i przestępstwami z nienawiści, w 2019 roku był ekspertem społecznej komisji kodyfikacyjnej, zespołu ds. opracowania projektu nowelizacji kodeksu karnego w zakresie przestępstw z nienawiści.

Antropologia i socjologia – dr Agnieszka Haska, adiunktka Centrum Badań nad Zagładą UW w IFiS PAN, autorka książek poświęconych tematyce żydowskiej oraz rozlicznych rozdziałów na temat historii i postrzegania Żydów w Polsce. Współpracowała z Krajową Radą Radiofonii i Telewizji w zakresie poprawności stosowanego języka w mediach.

Literaturoznawstwo – dr Bożena Keff, poetka, eseistka, badaczka literatury, jedna z pierwszych w Polsce badaczek związku między nacjonalizmem a kulturową konstrukcją płci, zajmuje się rekonstrukcją dyskryminacyjnych aspektów polskiej kultury, w tym m.in. antysemityzmem.

Historia – dr Grzegorz Krzywiec, pracownik naukowy Instytutu Historii PAN, badacz historii antysemityzmu na ziemiach polskich, autor m.in. książki „Polska bez Żydów. Studia z dziejów idei, wyobrażeń i praktyk antysemickich na ziemiach polskich początku XX wieku”.

Historia i socjologia – prof. Dariusz Stola, były dyrektor muzeum POLIN, pracownik Instytutu Studiów Politycznych PAN, zajmuje się tematem Zagłady Żydów, stosunkami polsko-żydowskimi, pamięcią społeczną. Zasiada w Międzynarodowej Radzie Oświęcimskiej, wykłada historię współczesną i prowadzi badania na temat migracji międzynarodowych w XX w., Zagłady Żydów i stosunków polsko-żydowskich, reżimu komunistycznego w Polsce i pamięci społecznej. Jest autorem lub współautorem 10 książek i ponad 150 artykułów naukowych.

Antysemityzm w Polsce: praktyczne wytyczne

Oświadczenie Fundacji Batorego w sprawie kłamliwych treści przedstawianych w stacjach TVP na temat dotacji udzielanych przez Fundację w programie Aktywni Obywatele – Fundusz Krajowy

W związku z fałszywymi informacjami i godzącymi w dobre imię Fundacji insynuacjami sformułowanymi w materiałach nadawanych przez Telewizję Polską w dniu 15 i 16 lutego, w tym m.in. w głównym wydaniu Wiadomości TVP 1 – 16.02.2023 (godz. 19.30), w paśmie Serwis Info TVP Info – 16.02.2023 (godz. 11.47) oraz w programie Panorama TVP2 – 16.02.2023 (godz. 18.00) na temat prowadzonego przez nas programu Aktywni Obywatele – Fundusz Krajowy, finansowanego ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Norweskiego Mechanizmu Finansowego oświadczamy co następuje:

Agencja Praw Podstawowych UE ogłosiła ankietę na temat antysemityzmu i życia Żydów. Udział w niej mogą wziąć osoby identyfikujące się jako Żyd/Żydówka, mające 16 lat lub więcej, mieszkające w Polsce.

Ankieta dostępna jest online na stronie eujews.eu

Zachęcamy do podzielenia się swoimi doświadczeniami i opiniami, aby przyczynić się do zmian. O

Agencja Praw Podstawowych UE oraz jej podwykonawcy zapewniają ochronę danych osobowych respondentów podczas gromadzenia i analizy danych.

W ramach projektu Antysemityzm w Polsce: definicja, monitorowanie, skuteczne przeciwdziałanie, realizowanego z dotacji programu Aktywni Obywatele Fundusz Krajowy finansowanego przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię w ramach Funduszy EOG rozszerzyliśmy funkcjonalność portalu www.zglosnienawisc.otwarta.org przez rozbudowę kategoryzacji incydentów o nowe kryteria, umożliwienie zaawansowanego wyszukiwania, unowocześnienia systemu raportowania i wprowadzenie narzędzi statystycznych pozwalających na prezentowanie statystyk na temat zgłoszonych incydentów w przystępnej formie na w/w stronie.

Podczas rozbudowy portalu dodano następujące kryteria:

a) Z poziomu zgłaszającego: wyodrębnienie typy incydentów i możliwość wyboru tła, na jakim popełniono przestępstwo; wyodrębnienie kategorii antysemickich przestępstw z nienawiści.

b) Z poziomu administratora strony: dodanie nowych statusów zgłoszeń (np. proces rozpoczęty, rodzaje odmów wszczęcia lub umorzeń), dodanie możliwości generowania raportów zbiorczych.

Poniżej prezentujemy podsumowanie interwencji prawnych podjętych przez nas od listopada 2021 roku do końca roku 2022.

W związku z wydarzeniami w Kaliszu, które miały miejsce 11 listopada 2021 roku, złożyliśmy zawiadomienia do Prokuratury. Jedno z nich zostało wysłane do Prokuratury Okręgowej w Ostrowie Wielkopolskim, która jest Prokuraturą nadrzędną w stosunku do Prokuratury Rejonowej w Kaliszu. Drugie zawiadomienie, co wynika z ciężaru czynu i konieczności szybkiej i adekwatnej reakcji, zostało wysłane do Prokuratora Generalnego.

Zawiadomienia te dotyczą Wojciecha Olszańskiego oraz Piotra Rybaka, którzy w trakcie wystąpień na kaliskim rynku dopuścili się naruszenia kodeksu karnego: publicznie nawoływali do popełnienia zbrodni, co wyczerpuje znamiona art. 255 § 2 kk oraz publicznie propagowali ustrój faszystowski, nawoływali do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, co wyczerpuje znamiona art. 256 § 1 kk i publicznie nawoływali do pełnienia czynu określonego w art. 118 i art. 119 kk, co wyczerpuje znamiona art. 126 kk.

Z satysfakcją informujemy, że Komisja Programu Aktywni Obywatele – Fundusz Krajowy przyznała dotację na złożony przez nas wniosek. Od listopada 2021 roku, w ramach dotacji z programu Aktywni Obywatele – Fundusz Krajowy finansowanego z Funduszy EOG, będziemy realizować projekt Antysemityzm w Polsce: definicja, monitorowanie, skuteczne przeciwdziałanie.

Co planujemy?

a) opracowanie spójnej operacyjnej definicji antysemityzmu w Polsce we współpracy z ekspertami z różnych dziedzin , dostosowanej do polskiego kontekstu prawnego wraz z podręcznikiem prezentującym przykłady przestępstw o charakterze antysemickim wraz z podstawą prawną (pozwalającą na ukaranie sprawców) oraz różnicującym opisane przypadki od nieantysemickich zachowań wobec Żydów;

b) rozpropagowanie rezultatów wyżej opisanych działań m.in. wśród przedstawicieli grup zawodowych będących użytkownikami tej wiedzy (prokuratorzy, samorządowcy);

c) przeprowadzenie wśród prawników i samorządowców warsztatów, których celem będzie przyswojenie treści podręcznika oraz nauka skutecznego rozróżniania przestępstw o charakterze antysemickim od tych niemotywowanych nienawiścią;