Publikujemy tekst Przemysława Wiszniewskiego, członka Zarządu Otwartej Rzeczpospolitej, dotyczący napisu „Zabij Żyda”, który pojawił się na warszawskich Bielanach. Tekst został opublikowany w Gazecie Wyborczej.

W tej sprawie powiadomiliśmy prokuraturę, wskazując na możliwość popełnienia przestępstwa z art. 256 kk. Listy w tej sprawie wysłaliśmy również do Urzędu Dzielnicy Bielany, wspólnoty mieszkaniowej oraz zarządcy budynku.

Przypominamy również o naszym portalu www.zglosnienawisc.otwarta.org, za pomocą którego można zgłaszać przypadki mowy i czynów nienawiści z którymi stykamy się w przestrzeni realnej i wirtualnej.

***

Polska jest bodajże jedynym krajem na świecie, gdzie można sobie idąc ulicą, nabazgrolić na murze napis „Zabij Żyda”. Całkowicie bezkarnie. Ot, tak sobie, dla fantazji. Taki napis został właśnie umieszczony na elewacji na warszawskich Bielanach. Sprawca zadał sobie trud i w mrozie postanowił dać upust swojej złości i przekonaniom. A co tam, w Polsce obowiązuje wszak wolność słowa.

Nikt nie wykryje autora tego napisu, bo nakłady związane z jego poszukiwaniem stanowczo przekroczyłyby efekt. Mizerny, gdyż sankcja karna za chuligańskie zniszczenie mienia to jakaś marna grzywna. Treść napisu jest bez znaczenia w naszym kraju. Ostatecznie przywykliśmy do oglądania murów kamienic z podobnymi napisami. Oswoiliśmy się z nimi. Były i są wszędzie. We wszystkich miastach i miasteczkach. Przechodnie wzruszają ramionami i odwracają wzrok. Szkoda, że czysty mur dorobił się bazgrołów. To jednak żaden antysemityzm, zwykły wandalizm. Jakiś gówniarz napisał cokolwiek. Nie ma pojęcia, o czym. Nie jest antysemitą. Napisał dla draki. Wiadomo. Nic takiego. Równie dobrze mógłby napisać wyraz na „ka”, albo na „ha”.

Do 15 lutego 2026 roku czekamy na zgłoszenia
w XXXI edycji Konkursu Prac Magisterskich im. Jana Józefa Lipskiego.

Przedmiotem konkursu jest wyłonienie najlepszej pracy magisterskiej z obszaru humanistyki i nauk społecznych dotyczących zjawisk mających miejsce od XIX w. do współczesności, których tematyka jest bliska zainteresowaniom badawczym i aktywności społecznej Patrona konkursu; są to zwłaszcza takie dziedziny, jak:

– historia i teoria literatury;
– wiedza o współczesnej kulturze;
– Varsaviana;
– historia najnowsza;
– społeczeństwo i polityka, dyskryminacja i tolerancja, stereotypy – aspekty kulturowe, psychologiczne, językowe.

Prawo zgłaszania prac na konkurs mają ich promotorzy lub recenzenci oraz autorzy, jeśli uzyskają akceptację promotora lub recenzenta. Do konkursu mogą być zgłoszone prace, obronione w roku 2025, które otrzymały ocenę co najmniej dobrą.

Zgłoszenie pracy na konkurs powinno zawierać:

– jeden egzemplarz wydrukowanej dwustronnie w formacie A4 pracy magisterskiej, napisanej dowolną czcionką, o wielkości nie mniejszej niż 10 pkt, w miękkiej oprawie (np. zbindowanej lub na spirali);
– jeden egzemplarz wydrukowanego streszczenia pracy (maksymalnie 1800 znaków ze spacją, tj. jedna strona maszynopisu znormalizowanego), określającego cel pracy, jej główne założenia oraz ogólne wnioski;
– jeden egzemplarz pracy magisterskiej oraz streszczenia w wersji elektronicznej;
– krótką opinię promotora lub recenzenta o zgłaszanej pracy magisterskiej;
– dane autora pracy umożliwiające kontakt z nim;
– kompletnie wypełniony formularz zgłoszeniowy;
– zaświadczenie wydane przez władze uczelni zawierające informację o terminie obrony pracy, jej temat oraz nazwę i adres uczelni wydającej zaświadczenie;
– wszystkie wyżej wymienione dokumenty zapisane na płycie CD.

Prace prosimy nadsyłać do dnia 15 lutego 2026 roku na adres: Stowarzyszenie Otwarta Rzeczpospolita, ul. Krakowskie Przedmieście 16/18, 00-325 Warszawa.

Szczegółowe informacje o konkursie znajdą Państwo w zakładce konkursowej.

• Formularz zgłoszeniowy
• Regulamin Konkursu 
• Wzór zaświadczenia
• Lista laureatów i laureatek XXX edycji Konkursu

***

Jednocześnie zwracamy się do Państwa z gorącą prośbą o zasilenie Funduszu Nagród Konkursowych.

Podajemy numer konta, na który można wpłacać darowizny (w tytule przelewu prosimy podać, że  jest to darowizna na KONKURS IM. J. J. LIPSKIEGO):

14 1020 1055 0000 9102 0146 3298

Państwa wpłaty to podstawa Funduszu. Dzięki nim możemy nagrodzić autorów i autorki najlepszych prac.

Nasze Stowarzyszenie posiada status Organizacji Pożytku Publicznego – darowiznę można odpisać od podatku dochodowego.

Bardzo liczymy na Państwa pomoc i mamy nadzieję, że dołączycie Państwo do grona przyjaciół Konkursu.

Język nienawiści i narastająca polaryzacja społeczna – ich źródła i skutki – będą tematem debaty, która odbędzie się 11 stycznia 2026 roku o godz. 17:00 w Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku.

Spotkanie organizowane siedem lat po tragicznej śmierci prezydenta Pawła Adamowicza, nawiązuje także do wydarzeń sprzed wieku – zabójstwa prezydenta Gabriela Narutowicza w 1922 roku. Oba te dramaty są bolesnym przypomnieniem, jak łatwo słowa pogardy mogą przerodzić się w czyny nienawiści.

W debacie z udziałem publiczności wezmą udział dr Hanna Machińska (Uniwersytet Warszawski), dr Przemysław Witkowski (Instytut im. Gabriela Narutowicza) oraz prof. Rafał Wnuk (dyrektor Muzeum II Wojny Światowej). Dyskusję poprowadzi adw. Kinga Dagmara Siadlak z Fundacji Aktywna Demokracja.

Gospodarzem i współorganizatorem spotkania jest Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku.

Współorganizatorami wydarzenia są także Obywatele RP Gdańsk oraz Fundacja Aktywna Demokracja. Zapraszamy wszystkich – w tym także młodzież. Wstęp wolny.

Akcja organizowana w ramach ogólnopolskiej akcji #zatrzymajfaszyzm

106 lat temu, 1 stycznia 1919 roku w białoruskim Homlu, urodził się Marek Edelman.

Jeden z przywódców powstania w warszawskim getcie, wybitny kardiolog, działacz społeczny, opozycjonista, kawaler Orderu Orła Białego. Wielki Człowiek.

Drogowskaz, który pozostawił nam wiele ważnych słów.

„Jak się przyglądasz złu i odwracasz głowę albo nie pomagasz, kiedy możesz pomóc, to stajesz się współodpowiedzialny. Bo twoje odwrócenie głowy pomaga tym, którzy dopuszczają się zła„.

Polski PEN Club wyraża zaniepokojenie rosnącą w naszym kraju niechęcią do Ukrainy i jej obywateli. 

Wiemy, jaką pomoc polskie państwo, wiele organizacji oraz osób prywatnych niosło albo nadal niesie wschodnim sąsiadom od czasu rosyjskiej inwazji w 2022 roku. Pomoc ta służyła także zbliżeniu naszych narodów niezależnie od bagażu przeszłości. Teraz jednak w Polsce zyskują na poparciu partie antyukraińskie, takich wypowiedzi przybywa też w różnych mediach. Dochodzi do publicznego usuwania flag ukraińskich i do aktów fizycznej agresji wobec przybyszów ze wschodu. 

Jednocześnie rosną niebezpieczeństwa dla obu krajów oraz ich wzajemnych stosunków. Rosja, prowadząc w Polsce dywersję, wykorzystuje do niej osoby z Ukrainy, aby pogłębić uprzedzenia. Chce także poróżnić nasze narody przez propagandę, którą uprawia w mediach społecznościowych przy użyciu najnowszych technologii. Ostatnio zaś rosyjski najeźdźca, prawem silniejszego, dyktuje warunki w rozmowach o przyszłym statusie najechanej Ukrainy. 

16 grudnia 1922 roku został zastrzelony nowo wybrany pierwszy prezydent Polski Gabriel Narutowicz. Napastnikiem był powiązany z endecją malarz Eligiusz Niewiadomski.

Śmierć pierwszego prezydenta II Rzeczypospolitej wywołała wzburzenie, a „Kurier Polski” pisał, iż „płomień do pochodni [Niewiadomskiego] wyszedł z tej atmosfery nienawiści i gwałtu, którą wytworzyły złe duchy Polski w dniach ostatnich”. Albowiem zaprzysiężenie Narutowicza poprzedziła kampania nienawiści, której oś stanowił zarzut, że jest on „prezydentem mniejszości” wybranym z poparciem PSL „Piast” i mniejszości narodowych.

Hołd pierwszemu prezydentowi Rzeczypospolitej złożył Julian Tuwim.

Pogrzeb prezydenta Narutowicza

Krzyż mieliście na piersi, a brauning w kieszeni.
Z Bogiem byli w sojuszu, a z mordercą w pakcie,
Wy, w chichocie zastygli, bladzi, przestraszeni,
Chodźcie, głupcy, do okien – i patrzcie! i patrzcie!
Z Belwederu na Zamek, tętnicą Warszawy,
Alejami, Nowym Światem, Krakowskiem Przedmieściem,
Idzie kondukt żałobny, krepowy i krwawy:
Drugi raz Pan Prezydent jest dzisiaj na mieście.
Zimny, sztywny, zakryty chorągwią i kirem,
Jedzie Prezydent Martwy a wielki stokrotnie.
Nie odwracając oczu! Stać i patrzeć, zbiry!
Tak! Za karki was trzeba trzymać przy tym oknie!
Przez serce swe na wylot pogrzebem przeszyta,
Jak Jego pierś kulami, niech widzi stolica
Twarze wasze, zbrodniarze – i niech was przywita
Strasznym krzykiem milczenia żałobna ulica.

Na przestrzeni minionych kilku lat w przestrzeni publicznej zauważyć mogliśmy wzmożenie i zintensyfikowanie treści nienawistnych wobec przedstawicieli i przedstawicielek grup obcych w trakcie kampanii politycznych. Fala nienawiści zapoczątkowana antyuchodźczą kampanią parlamentarną Prawa i Sprawiedliwości w 2015 roku, kontynuowana była przez polityków i polityczki tej partii również w latach 2019 i 2020. Wtedy to osoby LGBT+ były głównym „kozłem ofiarnym” polityków i polityczek. W 2023 roku w kampanii parlamentarnej PiS ponownie dominowały treści antyuchodźcze i antyimigranckie. W tym czasie uchodźcy przedstawiani byli jako zagrażający Polakom i Polkom, a poczucie zagrożenia budowane było na dwa sposoby. Po pierwsze, często mówiono o obronie granic, w tym przede wszystkim granicy polsko-białoruskiej. Po drugie, konsekwentnie wspominano o przestępczości związanej z osobami pochodzącymi z innych krajów.

Wykorzystanie treści motywowanych uprzedzeniami jako narzędzia w trakcie kampanii politycznej ma poważne konsekwencje społeczne. Przede wszystkim, debata publiczna o tak nienawistnym wydźwięku narusza podstawowe konstytucyjne prawa i wolności obywatelskie. Taka forma debaty publicznej negatywnie wpływa także na społeczeństwo poprzez kreowanie norm przyzwalających na otwarte wyrażanie wrogości czy wręcz nienawiści wobec osób z grup obcych.  To zaś przyczynia się do wzrostu dyskryminacji oraz spadku tolerancji wobec różnorodności w Polsce. Wreszcie, obecność uprzedzeń  w przestrzeni publicznej bezpośrednio przekłada się na funkcjonowanie osób należących do mniejszości, znacząco obniżając ich szeroko rozumiany dobrostan. Nienawistne komunikaty m.in. obniżają poczucie bezpieczeństwa, powodują wzrost objawów depresji, a nawet prowadzą do nasilenia myśli samobójczych wśród osób będących ich odbiorcami.

Świadomi tych następstw, postanowiliśmy przyjrzeć się temu, jaki język wobec grup obcych stosowany był w ogólnokrajowych i lokalnych mediach przy okazji kampanii prezydenckiej w 2025 roku. Celem niniejszego raportu, przygotowanego przez Stowarzyszenie Otwarta Rzeczpospolita we współpracy z badaczami i badaczkami z Uniwersytetu SWPS, Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk oraz Uniwersytetu Warszawskiego, jest prezentacja i omówienie wyników przeprowadzonego przez nas monitoringu.