Trzydzieści pięć lat temu, 10 września 1991 roku, zmarł Jan Józef Lipski.

Jedna z najważniejszych dla nas osób – współzałożyciel KOR – u, opozycjonista, krytyk literacki, żołnierz AK. Autor eseju „Dwie Ojczyzny, dwa patriotyzmy”.

Mówił: „Patriotyzm jest z miłości – i do miłości ma prowadzić„.

Jego postać i słowa przypominaliśmy w kampanii #agresjawysiada.

Uczestnikami konkursu mogą być autorzy publikacji z zakresu ochrony praw osób pokrzywdzonych przestępstwem lub wiktymologii, opublikowanych pomiędzy 15 października 2024 r. a 15 października 2026 r., autorzy prac doktorskich lub magisterskich obronionych w tym okresie lub osoby albo organizacje, które w tym samym czasie wdrożyły działania mające na celu pomoc ofiarom przestępstw. Konkurs jest skierowany wyłącznie do organizacji oraz pełnoletnich osób fizycznych.

Ustawa anty-SLAPP obowiązuje od 8 lipca, ale chroni tylko przed pozwami cywilnymi. Za tę samą wypowiedź nadal można trafić na ławę oskarżonych. W gronie organizacji społecznych – razem m. in. z Siecią Obywatelską Watchdog Polska, Helsińską Fundacją Praw Człowieka, Article 19, Izbą Wydawców Prasy – wystosowaliśmy list do Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego Waldemara Żurka z apelem o dekryminalizację zniesławienia.

W apelu wskazujemy na lukę w systemie anty-SLAPP. Im skuteczniej sądy będą odrzucać bezzasadne pozwy cywilne, tym bardziej atrakcyjnym narzędziem nacisku może stać się prywatny akt oskarżenia z art. 212 k.k.

To poważny problem dla wolności słowa. Samo Ministerstwo Sprawiedliwości wskazywało art. 212 jako jeden z instrumentów wykorzystywanych przeciwko uczestnikom debaty publicznej.

Skala problemu nie jest marginalna: liczba skazań z art. 212 k.k. wzrosła z 394 w 2021 r. do 443 w 2024 r. W tym samym roku 170 skazań dotyczyło zniesławienia za pomocą mediów, a w ośmiu przypadkach orzeczono karę pozbawienia wolności.

Uważamy, że najwyższy czas ten przepis uchylić. Ochrona dobrego imienia powinna należeć przede wszystkim do prawa cywilnego, które po wprowadzeniu zabezpieczeń anty-SLAPP daje do tego odpowiednie narzędzia.

Jeśli ustawodawca uzna, że pewne zachowania nadal wymagają reakcji karnej, powinno to dotyczyć wyłącznie świadomego rozpowszechniania konkretnych, obiektywnie fałszywych informacji z zamiarem wyrządzenia poważnej szkody — bez kary więzienia i z ochroną opinii oraz dobrej wiary w debacie publicznej.

Europejski Trybunał Praw Człowieka wielokrotnie stwierdzał, że stosowanie art. 212 k.k. naruszało w Polsce wolność wypowiedzi. Inne państwa europejskie już ograniczają lub znoszą karną odpowiedzialność za zniesławienie.

Prawo powinno reagować na świadome i szkodliwe kłamstwo. Nie powinno jednak sprawiać, że ceną za zabranie głosu w sprawie publicznej jest ryzyko znalezienia się na ławie oskarżonych.

Sygnatariusze listu: Sieć Obywatelska Watchdog Polska, ARTICLE 19 Europe, Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Izba Wydawców Prasy, Stowarzyszenie Gazet Lokalnych, Fundacja Media Forum, Fundacja Obserwatorium Demokracji Cyfrowej, Fundacja Wolności, Instytut Spraw Publicznych, Fundacja Wolności Gospodarczej, Stowarzyszenie „Lepsza Demokracja”, Stowarzyszenie NASZE PRAWO, Otwarta Rzeczpospolita – Stowarzyszenie przeciw Antysemityzmowi i Ksenofobii, Fundacja Miasto Obywatelskie Lubartów, Fundacja Frank Bold, Stowarzyszenie Kampania Przeciw Homofobii, Obywatele RP, Fundacja Wolne Sądy, Towarzystwo Dziennikarskie, Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich, Centrum Monitoringu Wolności Prasy SDP, Fundacja Wymiany Kulturowej toTU toTAM, Fundacja Matecznik, Fundacja Niech Żyją!

Pełna treść apelu

13 sierpnia 2022 roku w Grudziądzu odbył się I Marsz gen. Tadeusza Rozwadowskiego. W jego trakcie Wojciech Olszański nawoływał do mordowania i dyskryminowania Żydów i znieważał publicznie osoby pochodzenia żydowskiego. Otwarcie szczuł na przebywające w Polsce osoby, które w naszym kraju znalazły schronienie przed wojną w Ukrainie. O trudną sytuację ekonomiczną Polaków oskarżał Żydów.

16 sierpnia 2022 roku złożyliśmy w tej sprawie zawiadomienie do Prokuratury Okręgowej w Bydgoszczy, która sprawę przekazała do Prokuratury Rejonowej w Grudziądzu.

20 maja 2025 roku Sąd Rejonowy w Toruniu wydał wyrok. Uznał Wojciecha O. winnym nawoływania do nienawiści na tle różnic narodowościowych i etnicznych wobec ludności pochodzenia ukraińskiego i ludności pochodzenia żydowskiego oraz publicznego znieważenia ich z powodu przynależności narodowej i etnicznej. Kara – 2 lata prac społecznych (po 20 godzin miesięcznie). Wyrok był nieprawomocny.

2 września 2026 roku Sąd Apelacyjny w Gdańsku uznał oskarżonego Wojciecha Olszańskiego, ps. Jaszczur, za winnego publicznego nawoływania do nienawiści wobec osób narodowości żydowskiej podczas zgromadzenia w Grudziądzu w 2022 r.

Sąd odwoławczy utrzymał w mocy pozostałą część wyroku sądu I instancji. Olszański jest zobowiązany do podania wyroku do publicznej wiadomości poprzez umieszczenie wyciągu z sentencji wyroku na stronie Biuletynu Informacji Publicznej Sądu Okręgowego w Toruniu na okres 3 miesięcy. Przewodniczący składu sędziowskiego sędzia Rafał Ryś odczytując wyrok wskazał, że sąd uznał winnego Wojciecha Olszańskiego tego, że 13 sierpnia w Grudziądzu, w trakcie zgromadzenia, przemawiając do uczestników, „publicznie nawoływał do nienawiści wobec osób narodowości żydowskiej z powodu ich przynależności narodowej, przypisując im negatywne cechy, wrogie i podstępne intencje oraz podejmowanie działań ukierunkowanych na istotne pogorszenie sytuacji ekonomicznej obywateli polskich, przedstawiając te osoby jako wrogów Polski zasługujących na śmierć”. 

___________________________________

Podejmowane przez nas interwencje prawne były częścią projektu Antysemityzm w Polsce: definicja, monitorowanie, skuteczne przeciwdziałanie, realizowanego z dotacji programu Aktywni Obywatele Fundusz Krajowy finansowanego przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię w ramach Funduszy EOG. 

Najważniejszym wymiarem naszej działalności jest monitorowanie internetu i przestrzeni publicznej pod kątem występowania treści nienawistnych, weryfikowanie ich pod kątem możliwości popełnienia przestępstwa oraz składanie zawiadomień do Prokuratury. O większości z tych treści jesteśmy informowani za pośrednictwem portalu www.zglosnienawisc.otwarta.org.

W ciągu dwóch ostatnich miesięcy (lipiec, sierpień 2026) złożyliśmy 28 zawiadomień. Dotyczyły one wypowiedzi o charakterze antysemickim i antyukraińskim. W przypadku trzech spraw Prokuratura wszczęła dochodzenie. Pozostałe zostały przekazane do innych jednostek lub nie podjęto żadnej decyzji procesowej.

Jakie są doświadczenia rodziców z doświadczeniem migranckich w Polsce? Czy system edukacji wspiera ich integracji czy raczej im przeszkadza? Z jakimi reakcjami ze strony innych rodziców cudzoziemcy spotykają się na co dzień w żłobkach, przedszkolach, szkołach? A jakie są reakcje nauczycielek i nauczycieli? Wreszcie, co zrobić, żeby radzić sobie w często niesprzyjających warunkach polskiego systemu edukacji? O tych i innych pytaniach rozmawiają dr Katarzyna Kubin, Jana Lisna oraz Anatasia Padlikowska w videocaście prowadzonym przez dr Ignacego Jóźwiaka, Ośrodek Badań nad Migracjami.

________________________________________________

Nagranie zostało zrealizowane w ramach projektu RAISE.

Projekt finansowany przez Unię Europejską. Poglądy i opinie wyrażone w materiałach są wyłącznie poglądami autorów i nie muszą odzwierciedlać stanowiska Unii Europejskiej ani Agencji. Ani Unia Europejska, ani organ przyznający dofinansowanie nie ponoszą za nie odpowiedzialności.

Podpisanie 31 sierpnia 1980 roku Porozumień Sierpniowych stało się jednym z najważniejszych momentów na drodze Polski ku wolności. Był to triumf solidarności – wspólnoty ludzi, którzy potrafili upomnieć się o swoje prawa, godność i możliwość decydowania o własnym losie.

Pamiętamy, że wolność nie jest dana raz na zawsze. Wymaga troski, odwagi i codziennego działania. Solidarność nie kończy się także na wspólnym doświadczeniu historii – oznacza gotowość, by stawać po stronie słabszych, wykluczanych i dyskryminowanych, niezależnie od ich pochodzenia, wyznania, przekonań czy tożsamości.

W 46. rocznicę Porozumień Sierpniowych chcemy przypomnieć, że idea solidarności jest wciąż żywa i potrzebna. Wolna Polska to Polska, w której każdy człowiek może żyć bez lęku, korzystać ze swoich praw i czuć się częścią wspólnoty.

Drogie Ukrainki, Drodzy Ukraińcy,

z okazji Dnia Niepodległości Ukrainy przesyłamy Wam wyrazy solidarności, szacunku i przyjaźni.

W tym szczególnym dniu myślimy o Ukrainie – o jej wolności, suwerenności i prawie do samostanowienia. Myślimy także o wszystkich, którzy każdego dnia bronią tych wartości, oraz o tych, którzy zapłacili za nie najwyższą cenę.

Życzymy Ukrainie zwycięstwa, pokoju i możliwości budowania przyszłości w wolnym, demokratycznym i bezpiecznym państwie. Życzymy, by ukraińskie miasta i wsie znów wypełniły się spokojem, a rozdzielone wojną rodziny mogły być razem.

Niech wolna Ukraina pozostaje częścią wolnej i demokratycznej Europy, a polsko-ukraińska solidarność, przyjaźń i wzajemny szacunek będą trwałym fundamentem naszej wspólnej przyszłości.

Слава Україні!
Chwała Ukrainie!

Otwarta Rzeczpospolita – Stowarzyszenie przeciw Antysemityzmowi i Ksenofobii