Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma zaprasza do wzięcia udziału w Marszu Pamięci, który rozpocznie się 22 lipca o godz. 18.00 pod Pomnikiem Umschlagplatz, w 84. rocznicę rozpoczęcia przez Niemców „Grossaktion” — masowej deportacji Żydów z warszawskiego getta do obozu zagłady Treblinka II.

Marsz Pamięci przejdzie ulicami Warszawy już po raz piętnasty, by upamiętnić ofiary brutalnej akcji eksterminacyjnej, kiedy w ciągu niespełna dwóch miesięcy zamordowano blisko 300 tysięcy Żydów z getta warszawskiego. 

Tegoroczne obchody mają szczególny wymiar, ponieważ 22 lipca – dzień rozpoczęcia „Grossaktion” w 1942 roku – przypada w tym roku w wigilię Tisza be-Aw, dnia symbolizującego w tradycji żydowskiej największe katastrofy i żałobę. Taki sam zbieg dat miał miejsce również w 1942 roku. 

15. Marsz Pamięci jest poświęcony kobietom w warszawskim getcie. Matki, córki, siostry, żony, przyjaciółki i opiekunki każdego dnia podejmowały ogromny wysiłek, by podtrzymać życie rodzinne i społeczne w warunkach głodu, przemocy, przesiedleń i postępującej Zagłady. Ich codzienna troska o najbliższych, praca, odwaga, zaradność i zaangażowanie w pomoc innym były jednym z fundamentów walki o przetrwanie w murach getta.  

Marsz Pamięci rozpocznie się o godz. 18:00 częścią oficjalną na Umschlagplatzu. Następnie ulicami Muranowa przejdziemy na skwer im. Racheli Auerbach, gdzie nastąpi inauguracja instalacji artystycznej Zuzanny Hertzberg, przygotowanej specjalnie na tę okazję.

Wydarzenie uświetni czytanie performatywne w reżyserii Karoliny Kirsz, z udziałem aktorek Teatru Żydowskiego, oparte m.in. na fragmentach zachowanego w Archiwum Ringelbluma opracowania Cecylii Słapakowej. Całości towarzyszyć będzie oprawa muzyczna autorstwa Ani Karpowicz.   

Uczestnicząc w Marszu Pamięci, dajemy wspólne świadectwo, że próba wymazania zbrodni Zagłady oraz pamięci o jej ofiarach nie powiodła się. 

Chodźmy razem!

***

Marsz Pamięci rozpocznie się w środę 22 lipca 2026 r. o godz. 18:00 pod pomnikiem Umschlagplatz (ul. Stawki 10, róg Dzikiej).  

Trasa: Umschlagplatz – ul. Stawki – ul. Smocza – ul. Dzielna – Skwer im. Racheli Auerbach  

Na początku wydarzenia wolontariusze będą rozdawać Wstążki Pamięci z imionami, które pod koniec pochodu zostaną przywiązane do elementów instalacji artystycznej.  

10 lipca 1941 roku, kilkanaście dni po wycofaniu się wojsk radzieckich i zajęciu miasta przez Niemców, około godziny 10 polscy mieszkańcy Jedwabnego i okolicznych miejscowości zaczęli spędzać Żydów z miasteczka na rynek. Tam bili ich i upokarzali, a kilku zabili. Spośród zebranych wyselekcjonowali kilkadziesiąt osób, w tym rabina Awigdora Białostockiego, i zmusili ich do zniszczenia pomnika Lenina znajdującego się przy ul. Dwornej. Następnie grupę tę zaprowadzili za miasto, zamordowali i zakopali wraz z popiersiem Lenina w przygotowanym wcześniej dole wewnątrz stodoły Śleszyńskiego. Później pozostałych na rynku kilkuset Żydów zapędzili do tej samej stodoły, którą oblali naftą i podpalili.

Zbrodni dokonało kilkudziesięciu mieszkańców Jedwabnego i okolic, a wielu innych było świadkami tych zajść. W miasteczku przebywali również uzbrojeni Niemcy. Obserwowali wydarzenia, najprawdopodobniej je zainspirowali zgodnie z dyrektywą Reinharda Heydricha o zachęcaniu ludności na nowo zajmowanych terenach do antyżydowskich pogromów, ale ich udział był ograniczony. 

Polskie Towarzystwo Prawa Antydyskryminacyjnego przygotowało apel zachęcający organizacje społeczne do wdrażania Modelu „Równe NGO” – narzędzia wspierającego budowanie kultury równości, bezpieczeństwa i szacunku. Stowarzyszenie Otwarta Rzeczpospolita dołączyło do grona organizacji popierających tę inicjatywę. Zachęcamy do zapoznania się z treścią apelu i wspólnego wzmacniania dobrych standardów w trzecim sektorze.

Najważniejszym wymiarem naszej działalności jest monitorowanie internetu i przestrzeni publicznej pod kątem występowania treści nienawistnych, weryfikowanie ich pod kątem możliwości popełnienia przestępstwa oraz składanie zawiadomień do Prokuratury. O większości z tych treści jesteśmy informowani za pośrednictwem portalu www.zglosnienawisc.otwarta.org.

W ciągu dwóch ostatnich miesięcy (maj, czerwiec 2026) złożyliśmy 30 zawiadomień. Wszystkie z nich dotyczyły wypowiedzi o charakterze antysemickim. Cztery sprawy zostały połączone do jednego postępowania. Pozostałe zostały przekazane do innych jednostek lub nie podjęto żadnej decyzji procesowej.

26 czerwca 2026 roku o godzinie 17.00 w sali im. Adama Mickiewicza w warszawskim Pałacu Staszica odbyła się uroczystość rozdania nagród XXX edycji Konkursu prac magisterskich im. Jana Józefa Lipskiego. Zachęcamy do zapoznania się ze streszczeniami nagrodzonych prac.

Wyróżnienie im. Joanny Wiszniewicz
Aleksandra Hyrycz – Eksponaty muzealne, osobiste pamiątki, odpady – rzeczy po obozie Auschwitz- Birkenau

Wyróżnienie
Magdalena Kaczorowoska – Rzeszowski Pomnik Czynu Rewolucyjnego jako „miejsce pamięci” – analiza dyskursów

Wyróżnienie
Maja Kierul – „Literatura nie jest dla idiotów”? Analiza dyskursu wokół praktyk czytelniczych w Polsce w latach 2015-2025

Wyróżnienie
Zofia Kryspin – „Potem i tak znów przyjdzie kolejna wojna i wszystko zostanie spalone”. Życiowymazywanie jako projekt Ludmiły Murawskiej- Péju i Ludwika Heringa

Wyróżnienie
Bartosz Piech – Auto-klaso-biografie – na tropach resentymentu

Nagroda im. Marty Petrusewicz
Wiktoria Pierzak – Marginalizacja społeczna w Człowieku śmiechu V. Hugo i Davidzie Copperfieldzie Ch. Dickensa

Nagroda Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza
Kamila Rochna – „Cienie, cienie!”. Role motywu cienia w poezji Młodej Polski

Nagroda Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza
Zuzanna Sarnowska – „Matka odchodzi” Tadeusza Różewicza – analiza procesu twórczego wybranych utworów

Nagroda Stowarzyszenia przeciw Antysemityzmowi i Ksenofobii Otwarta Rzeczpospolita
Natalia Soral – „As long as the menorah lights are burning…”. Religious life and observances in the Łódź Ghetto

Wyróżnienie im. Jacka Kuronia
Kamil Walczak – Wydarzenie „Solidarności” w perspektywie filozofii Alaina Badiou

Nagroda
Maciej Zawistowski  – Zmiany kultury kulinarnej na Dolnym Śląsku w latach 1945-1956

Nagroda
Miłosz Piotr Żak – Czytelnik wyemancypowany. Poezja i interpretacja w ujęciu Jacquesa Rancière’a

26 czerwca 2026 roku w warszawskim Pałacu Staszica odbyła się uroczystość rozdania nagród w XXXI edycji Konkursu prac magisterskich im. Jana Józefa Lipskiego. Jury z uwagą rozpatrzyło 45 zgłoszonych na konkurs prac. Członkowie jury zgodnie uznali, że poziom tegorocznych prac był bardzo wysoki i wyrównany i stanęli przed trudnym zadaniem już przy wyłanianiu kandydatów do II etapu Konkursu. Do II etapu zakwalifikowano 16 prac. Przyznano sześć równorzędnych nagród i sześć wyróżnień.

Nagrody i wyróżnienia otrzymali (w porządku alfabetycznym):

Wyróżnienie im. Joanny Wiszniewicz
Aleksandra Hyrycz
za pracę magisterską
Eksponaty muzealne, osobiste pamiątki, odpady – rzeczy po obozie Auschwitz- Birkenau
obronioną w roku 2025 na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiegopod kierunkiem dr hab. Justyny Kowalskiej – Leder

Wyróżnienie
Magdalena Kaczorowoska
za pracę magisterską
Rzeszowski Pomnik Czynu Rewolucyjnego jako „miejsce pamięci” – analiza dyskursów
obronioną w roku 2025 na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Rzeszowskiegopod kierunkiem dr Katarzyny Kraczoń

Wyróżnienie
Maja Kierul
za pracę magisterską
„Literatura nie jest dla idiotów”? Analiza dyskursu wokół praktyk czytelniczych w Polsce w latach 2015-2025
obronioną w roku 2025 na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiegopod kierunkiem dr. Pawła Dobrosielskiego

Wyróżnienie
Zofia Kryspin
za pracę magisterską
„Potem i tak znów przyjdzie kolejna wojna i wszystko zostanie spalone”. Życiowymazywanie jako projekt Ludmiły Murawskiej- Péju i Ludwika Heringa
obronioną w roku 2025 na Wydziale Wiedzy o Teatrze Akademii Teatralnej im. A. Zelwerowicza
w Warszawiepod kierunkiem dr. Stanisława Godlewskiego

Wyróżnienie
Bartosz Piech
za pracę magisterską
Auto-klaso-biografie – na tropach resentymentu
obronioną w roku 2025 na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiegopod kierunkiem prof. dr hab. Eugenii Prokop – Janiec

Nagroda im. Marty Petrusewicz
Wiktoria Pierzak
za pracę magisterską
Marginalizacja społeczna w Człowieku śmiechu V. Hugo i Davidzie Copperfieldzie Ch. Dickensa
obronioną w roku 2025 na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego
pod kierunkiem dr hab. Anity Całek

Nagroda Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza
Kamila Rochna
za pracę magisterską
„Cienie, cienie!”. Role motywu cienia w poezji Młodej Polski
obronioną w roku 2025 na Wydziale Filologii Polskiej i Klasycznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
pod kierunkiem prof. dr. hab. Radosława Okulicz-Kozaryna

Nagroda Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza
Zuzanna Sarnowska
za pracę magisterską
„Matka odchodzi” Tadeusza Różewicza – analiza procesu twórczego wybranych utworów
obronioną w roku 2025 na Wydziale Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
pod kierunkiem prof. dr. hab. Wojciecha Kudyby

Nagrodę Stowarzyszenia przeciw Antysemityzmowi i Ksenofobii Otwarta Rzeczpospolita
Natalia Soral 
za pracę magisterską
„As long as the menorah lights are burning…”. Religious life and observances in the Łódź Ghetto
obronioną w roku 2025 na Wydziale Historii Uniwersytetu Warszawskiego
pod kierunkiem dr. hab. Augusta Grabskiego

Wyróżnienie im. Jacka Kuronia
Kamil Walczak
za pracę magisterską
Wydarzenie „Solidarności” w perspektywie filozofii Alaina Badiou
obronioną w roku 2025 na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiegopod kierunkiem prof. dr. hab. Jakuba Momry

Nagroda
Maciej Zawistowski   
za pracę magisterską
Zmiany kultury kulinarnej na Dolnym Śląsku w latach 1945-1956
obronioną w roku 2025 na Wydziale Historii Uniwersytetu Warszawskiego
pod kierunkiem dr. hab. Marcina Zaremby

Nagroda
Miłosz Piotr Żak
za pracę magisterską
Czytelnik wyemancypowany. Poezja i interpretacja w ujęciu Jacquesa Rancière’a
obronioną w roku 2025 w Kolegium Międzydziedzinowych Indywidulanych Studiów Humanistycznych i Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego
pod kierunkiem dr Katarzyny Chmielewskiej oraz dr hab. Urszuli Zbrzeźniak

Jako Otwarta Rzeczpospolita – Stowarzyszenie przeciw Antysemityzmowi i Ksenofobii dołączyliśmy do zainicjowanego przez Helsińską Fundację Praw Człowieka wspólnego oświadczenia, podkreślającego trwałość współpracy między polskim i ukraińskim społeczeństwem obywatelskim. Deklarację podpisało ponad 130 organizacji społecznych, inicjatyw obywatelskich oraz osób zaangażowanych w życie publiczne z Polski i Ukrainy.