Wiadomości z Otwartej Rzeczpospolitej

2023/01/14

4. rocznica śmierci Pawła Adamowicza

Cztery lata temu, 14 stycznia 2019 roku, dzień po brutalnym ataku nożownika, zmarł Prezydent Gdańska Paweł Adamowicz.

Tak wtedy pisaliśmy, a słowa te niestety są coraz bardziej aktualne:

„Tragiczna śmierć Prezydenta Gdańska Pawła Adamowicza – człowieka otwartego, zaangażowanego w pomoc grupom i osobom dotkniętym dyskryminacją, walczącego z nienawiścią jest wydarzeniem bez precedensu. Zginął, godzony nożem przez człowieka chorego z nienawiści. Zginął w trakcie finału Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy – symbolu społeczeństwa obywatelskiego, zaangażowania Polek i Polaków. Żadne zło nie bierze się znikąd – zapominamy, że od słów do czynów wiedzie droga niezwykle krótka. Festiwale nienawiści w publicznej telewizji, szczucie jednej grupy na drugą, odmawianie człowieczeństwa uchodźcom. To wszystko nakręca spiralę nienawiści. Nienawiści, która zabija. Nienawiści, z którą nie wszyscy atakowani potrafią sobie poradzić.”

2023/01/11

Przypominamy o ogłoszonej XXVIII edycji Konkursu Prac Magisterskich im. Jana Józefa Lipskiego

Stowarzyszenie Otwarta Rzeczpospolita ogłasza

XXVIII edycję Konkursu Prac Magisterskich im. Jana Józefa Lipskiego

Przedmiotem konkursu jest wyłonienie najlepszej pracy magisterskiej z obszaru humanistyki i nauk  społecznych dotyczącą zjawisk mających miejsce od XIX w. do współczesności, których tematyka jest bliska zainteresowaniom badawczym i aktywności społecznej Patrona konkursu; są to zwłaszcza takie dziedziny, jak: historia i teoria literatury, wiedza o współczesnej kulturze, Varsaviana, historia najnowsza, społeczeństwo i polityka, dyskryminacja i tolerancja, stereotypy – aspekty kulturowe, psychologiczne, językowe.

Prawo zgłaszania prac na konkurs mają ich promotorzy lub recenzenci oraz autorzy, jeśli uzyskają akceptację promotora lub recenzenta. Do konkursu mogą być zgłoszone prace, obronione w roku 2022, które otrzymały ocenę co najmniej dobrą.

Termin nadsyłania prac: 15 lutego 2023 roku.

Więcej szczegółów w konkursowej zakładce na naszej stronie

Formularz zgłoszeniowy
Regulamin Konkursu
Wzór zaświadczenia
Lista laureatów i laureatek XXVI edycji

2023/01/09

Pożegnanie Marii Ofierskiej

Dzisiaj, 9 stycznia 2023 roku, na Starych Powązkach pożegnaliśmy Marię Ofierską.

Tak nad Jej grobem mówiła Paula Sawicka:

Przyszliśmy tu dziś pożegnać Marię Ofierską. Marysię. Wiele o niej mówi to, że chociaż miała 90 lat wszyscy, starzy i młodzi, zawsze z jednakową i rosnącą atencją nazywaliśmy ją Marysią.

Była człowiekiem dobrym,  ciepłym, życzliwym, przyjaznym, skromnym. Każdy, kto zasłużył na jej przyjaźń powinien czuć się dumny. I dodam, że znajdzie się w dobrym towarzystwie. Wielu jej wspaniałych i wybitnych przyjaciół tu nie ma, bo już wcześniej odeszli.

Była socjolożką, więcej – humanistką, osobą mądrą, oczytaną, o czasem zaskakująco szerokiej wiedzy i horyzontach.

Była redaktorką publikacji naukowych. Każdy, kto miał szczęście mieć ją za redaktora swoich prac powinien czuć się wyróżniony, bo była redaktorem wybitnym, kompetentnym, a zarazem taktownym i dyskretnym. Wiem o tym dobrze, bo miałam szczęście i zaszczyt, że to Marysia ponad 50 lat temu redagowała moje pierwsze teksty, a w dalszym autorskim życiu nie spotkałam redaktora tak wnikliwie czytającego tekst, rozumiejącego intencje autora, taktownie i z szacunkiem, lecz gdy trzeba nieustępliwie, proponującego zmiany.

Spotkałyśmy się znów w Stowarzyszeniu przeciwko Antysemityzmowi i Ksenofobii Otwarta Rzeczpospolita, którego była współzałożycielką i zaangażowaną członkinią. A była członkinią niezawodną. Wszystkie nasze publikacje ukazywały się pod czujnym i surowym okiem Marysi. Niemal do ostatnich chwil uczestniczyła w pracach Konkursu prac magisterskich im. Jana Józefa Lipskiego. Czytała prace młodych adeptów nauki zawsze chętnie, z życzliwością i ciekawością. Była jednym z niezawodnych filarów komisji konkursowej.

Będzie nam brakowało jej zachęty i wsparcia, pogody ducha, uśmiechu.

Żegnaj Marysiu!

9 stycznia 2023

Ostatnią prośbą Marysi do nas, jej przyjaciół, było, żebyśmy zamiast kwiatów na jej grób składali datki na rzecz Otwartej Rzeczpospolitej. Przeznaczymy je na fundusz Konkursu im. JJL.

Fot. Anna Beata Bohdziewicz
Fot. Anna Beata Bohdziewicz
2023/01/01

104 lata temu urodził się Marek Edelman

104 lata temu, 1 stycznia 1919 roku, w białoruskim Homlu, urodził się Marek Edelman.

Paula Sawicka tak pisze w tym dniu:

1 stycznia w dniu urodzin Marka Edelmana, myślę o tym co by powiedział nam dziś, gdy na granicy polsko-białoruskiej funkcjonariusze państwa polskiego ludzi uciekających do wolności, do bezpieczniejszego świata traktują okrutnie i bezdusznie, zaś niosących im pomoc ścigają i karzą. I takie słowa znajduję:

„Europa Zachodnia wzniosła nowy mur dzielący ludzi, sama zamknęła się w getcie dla bogatych. […] Niedorzecznością jest sądzić, że da się przez dłuższy czas utrzymać getto dla bogatych, że mury wokół bogatej Europy powstrzymają napór głodnych. Głód obala wszelkie mury. Głodni z Afryki przyjdą do bogatej Europy. Nie ochroni nas żadne prawo ograniczające migracje.”

Co Marek Edelman powiedziałby dziś, gdy blisko od roku na naszych oczach na szpitale, szkoły i teatry sąsiedniej Ukrainy spadają bomby, bestialsko morduje się tam ludność cywilną, gwałci i rabuje.” I znajduję jego przesłanie:„Mówienie o powstaniu w getcie, ma tylko jeden sens: przypominanie światu, że ludobójstwo jest zbrodnią przeciwko samej istocie człowieczeństwa i że nie można być bezkarnie obojętnym świadkiem, bo wychodzi się z tego okaleczonym. Dlatego dla dobra nas samych nie powinniśmy patrzeć na dzisiejsze zbrodnie w milczeniu, tak jak patrzono przed laty na Holocaust. Musi powstać jakiś ruch, zdolny wymuszać na rządach demokratycznej, sytej Europy czynne przeciwstawianie się ludobójstwu i pomaganie ofiarom.”

Kim był Marek Edelman? Wciąż widzę go jako człowieka konsekwentnie, przez całe długie życie kierującego się spójnym systemem wartości – bez względu na to w jakim czasie i w jakiej roli występował – gońca w szpitalu, dowódcy czy podkomendnego w czasie wojny, działacza jakim był przez całe życie czy lekarza. Te wartości (m.in. odwaga podejmowania decyzji i przyjmowania za nie odpowiedzialności, wrażliwość i empatia, zwłaszcza wobec słabszych, miłość i niekierowanie się nienawiścią, sprzeciw wobec zła i obojętności) oraz pewne cechy charakteru (wśród nich wytrwałość, konsekwencja, zdecydowanie, a nawet nieustępliwość) od zawsze kierowały działaniami Marka Edelmana, który był zarazem człowiekiem mądrym, otwartym na wiedzę i inteligentnym. Powiedziałabym nawet, że te cechy Marka Edelmana czyniły jego działania, zwłaszcza w sytuacjach trudnych, niemal przewidywalnymi. Marek Edelman, jak każdy z nas, miał też wady i ten obraz wypada uzupełniać opisem jego słabości. Ale to mój pogląd i mój sposób przedstawiania postaci Marka Edelmana, który zbudowałam przez 30 lat naszej przyjaźni.

2022/12/30

Podziękowania dla dr. Hanny Machińskiej

Ostatniego dnia tego roku dr Hanna Machińska kończy swoją misję jako Zastępczyni Rzecznika Praw Obywatelskich.

Raz jeszcze dziękujemy Pani Rzeczniczce za to, że była zawsze tam, gdzie łamane były prawa człowieka, za bezkompromisową obronę praw i wolności, za wsparcie najbardziej pokrzywdzonych i potrzebujących.

Była, jest i pozostanie Pani dla nas wzorem społecznego zaangażowania i służby dla dobra drugiego człowieka.

#zawszetamgdziesiedzieje

2022/12/29

Prace nad operacyjną definicją antysemityzmu

Od listopada 2021 roku Stowarzyszenie Otwarta Rzeczpospolita realizuje projekt Antysemityzm w Polsce: definicja, monitorowanie, skuteczne przeciwdziałanie, finansowany z dotacji programu „Aktywni Obywatele,  Fundusz Krajowy” ze środków przekazanych przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię w ramach Funduszy EOG.

Jednym z głównych celów, jakie postawiliśmy sobie w ramach projektu, było przygotowanie operacyjnej definicji antysemityzmu dostosowanej do kontekstu polskiego. Chcieliśmy stworzyć taką definicję uprzedzeń antyżydowskich, która ułatwiłaby pracę osobom na co dzień zajmującym się przeciwdziałaniem antysemityzmowi w Polsce – prokuratorom i prokuratorkom, policjantom i policjantkom, nauczycielom i nauczycielkom, dziennikarzom i dziennikarkom czy prawnikom i prawniczkom. Zależało nam na tym, by operacyjna definicja antysemityzmu stanowiła uszczegółowienie definicji antysemityzmu Międzynarodowego Sojuszu pamięci o Holokauście (IHRA).

Prace nad definicją trwały dwanaście miesięcy. W tym czasie zorganizowaliśmy siedem spotkań eksperckich (zdalnie oraz offline), na których toczyły się dyskusje na temat różnorodnych aspektów antysemityzmu w Polsce. W panelu eksperckim pracowało ośmioro wybitnych specjalistów i specjalistek ds. antysemityzmu w Polsce, reprezentujących różne dziedziny naukowe a tym samym różne punkty widzenia. 

Ponadto, przeprowadziliśmy konsultacje pierwszej wersji definicji wśród osób z mniejszości żydowskiej, wśród prawników i prawniczek zajmujących się prawami człowieka oraz wśród osób na co dzień nie mających do czynienia z przeciwdziałaniem antysemityzmowi. Dzięki temu zebraliśmy informacje na temat jasności i przejrzystości opracowanego materiału. 

Prace zakończyły się sukcesem, a finalna wersja definicji zostanie opublikowana na początku 2023 roku w formie podręcznika oraz infografiki.

2022/12/27

Krzysztof Pomian o Marii Ofierskiej

22 grudnia 2022 roku zmarła Maria Ofierska – członkini założycielka naszego Stowarzyszenia, redaktorka Biblioteki Socjologicznej PWN, Biblioteki Myśli Współczesnej PIW i serii książek z teorii liberalizmu i demokracji Fundacji im. Stefana Batorego. Laureatka nagrody PEN Clubu, odznaczona Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. W 2012 roku otrzymała Nagrodę Edytorską „Zeszytów Literackich”. Przypominamy tekst laudacji wygłoszonej z tej okazji przez Krzysztofa Pomiana i opublikowanej w „Zeszytach Literackich” 2012 nr 120.

O autorach mówi się dużo. Może nawet zbyt dużo, choć każdy uważa, że ilekolwiek się o nim powie, to i tak będzie za mało, gdyż pierwszą cechą szanującego się autora jest przekonanie o własnej bezgranicznej wielkości. Zadowolić ich nie sposób, choćby mówiło się o nich nieustannie. Inaczej z wydawcami. Mówi się o nich rzadko albo wcale. A przecież czym byłby autor bez wydawcy? Niektórym wydaje się wprawdzie, że sami daliby sobie doskonale radę, ale kto pamięta edytorski prymitywizm większości wydawnictw samizdatu, ten wie, że to złudzenie. Nawet przy współczesnych ułatwieniach w zakresie druku i oprawy autor, jeśli nie opanuje fachowo reguł sztuki wydawniczej, nie zdoła zmienić swego maszynopisu z rzeczy prywatnej w publikację zdolną krążyć między ludźmi i zdobywać czytelników. Co więcej, bywa, że wydawca wręcz tworzy autora. Ile osób zaczęło pisać i ilu piszących napisało swe najlepsze utwory tylko dzięki inspiracji ze strony wydawcy?

Maria Ofierska była wydawcą w najlepszym i najpełniejszym znaczeniu tego słowa: inspiratorem, redaktorem, edytorem. Została nim jednak dopiero w latach sześćdziesiątych. Przedtem studiowała socjologię na UW i padła ofiarą likwidacji w 1950 roku tego kierunku uznanego za „burżuazyjną pseudonaukę”. Z lat studenckich wyniosła przekonanie o społecznej potrzebie i poznawczej ważności socjologii oraz związek intelektualny i uczuciowy ze Stanisławem i Marią Ossowskimi odsuniętymi od nauczania w latach 1950-55; była jedną z kilkunastu osób, które uczestniczyły w pierwszym seminarium profesora Ossowskiego po jego powrocie na uniwersytet. Widzieliśmy się wtedy po raz pierwszy. Latom studiów zawdzięcza też kilka dozgonnych przyjaźni: z Marcinem Czerwińskim, Stefanem Nowakiem, Hanną Pawełczyńską, Janem Strzeleckim, Andrzejem Tymowskim, Aleksandrem Wallisem. Doszły do nich przyjaźnie nawiązane w kręgach ówczesnej kultury niezależnej: z artystami – m.in. z Janem Lebensteinem i Jackiem Sempolińskim, z historykami sztuki – Elżbietą Grabską-Wallisową, Wiesławem Juszczakiem, Zofią Kossakowską, Joanną Szczepińską, Bożeną Steinborn, w środowisku teatru na Tarczyńskiej wokół Mirona Białoszewskiego, w Klubie Krzywego Koła, gdzie spotykało się wielu wymienionych.

2022/12/24

Na ten świąteczny czas

Konkurs

im. J. j. Lipskiego

Monitoring

Andrzej Zapałowski od lat prowadzi akcje wymierzone w Ukraińców. W marcu 2022 r. pochwalał zamieszki przeciw uchodźcom z Ukrainy i polowanie na nich. Następnie pozwał posła PO Marka Rząsę, który go za...
Lubelski Instytut Pamięci Narodowej postanowił zorganizować konkurs - w formie internetowego quizu - na temat Zagłady. Przekonuje, że we współczesnej edukacji taka forma jest na miejscu. Co innego mów...
Aktywność ks. Kneblewskiego od dawna budzi wątpliwości z punktu widzenia doktrynalnego, praktyki duszpasterskiej i zwykłego kapłańskiego posłuszeństwa wobec biskupa - mówi ks. dr Marcin Jiers, rzeczni...
W Lublinie zarejestrowano "Fundację Pod Wierzbami", której prezesem i jedynym członkiem zarządu jest Robert Bąkiewicz. - Nie znamy na razie jej działalności. Trudno powiedzieć cokolwiek o tej fundacji...
Prokuratura odmówiła wszczęcia sprawy z urzędu, a sąd w Szczecinie początkowo sprawę umorzył. Nieustępliwość Igora Podeszwika, społecznika i aktywisty, doprowadziła do wyroku skazującego. To on zło...
Wykład dr Hanny Machińskiej na Uniwersytecie Warszawskim okazał się ważnym kamieniem milowym w dokonującej się powoli zmianie w społecznej ocenie kwestii uchodźców. Główna teza wykładu głosiła, że wzn...
Telewizja Polska złożyła apelację od wyroku, który nakazał jej przeprosić Kampanię Przeciw Homofobii i wpłacić 10 tys. zł zadośćuczynienia za emisję krytycznego wobec społeczności osób LGBT+ dokumentu...
Dwoje uczniów Szkoły Podstawowej w Borzestowie na Kaszubach prześladowało Noaaha i Sarę ze względu na pochodzenie i kolor skóry. Teraz staną przed sądem rodzinnym za demoralizację. Pod koniec roku ...
Warszawska Rada Kobiet przygotowała podręcznik o "(Nie)równość płci w języku". Jego celem jest przyjrzenie się temu, dlaczego feminatywy są ważne w równościowym społeczeństwie. Poradnik przeznaczony j...