Sprawozdanie Zarządu Głównego
z działalności w okresie od stycznia do grudnia 2006

W omawianym okresie we władzach Stowarzyszenia „Otwarta Rzeczypospolita” pracowali:

prezes: Paula Sawicka, wiceprezesi: Maciej Geller, Marek Gumkowski

sekretarz: Danuta Stołecka

skarbnik: Krystyna Bratkowska

członkowie: Teresa Holzer, Agnieszka Fulińska, Janusz Szymczak

Komisja Rewizyjna: Elżbieta Janicka, Małgorzata Melchior, Maria Ofierska

Radca prawny: Michał Pankiewicz.

„Otwarta Rzeczpospolita” liczy obecnie 284 członków zwyczajnych (17 w Krakowie) i 55 wspierających. W ostatnim roku przyjęliśmy 13 osób, jedna osoba została skreślona na własną prośbę.

Wszystkich, którzy dołączyli do Stowarzyszenia, serdecznie witamy.

W 2006 roku zmarło trzech członków naszego Stowarzyszenia: Jerzy Ficowski, Andrzej Siciński i Tomira Matyjaszkiewicz.

Kierownikiem biura „Otwartej Rzeczypospolitej” - od marca 2000 roku - jest Ewa Haberka.

W okresie objętym sprawozdaniem odbyło się dziewięć zebrań Zarządu Głównego i dwa wspólne zebrania Zarządu i Rady Programowej. Z Radą Programową spotkaliśmy się w marcu (przygotowanie się do postępowania cywilnego przeciwko L. Bublowi) oraz w październiku (zarząd zwrócił się do RP o konsultacje w związku z przygotowywanym wnioskiem do Fundacji Batorego).

1. Spotkania otwarte

• 30 czerwca przedstawiciele "Otwartej Rzeczpospolitej" wzięli udział w debacie pt. Wina i odpowiedzialność. Czy jesteśmy winni i za co odpowiadamy? W 60 rocznicę pogromu kieleckiego. Debata stanowiła element uroczystości rocznicowych zorganizowanych w Kielcach z inicjatywy Stowarzyszenia im. Jana Karskiego. W dyskusji wzięli udział: Sędzia Andrzej Jankowski, który w 1990 wszczął śledztwo w sprawie pogromu i późniejszych wydarzeń, ks. prof. Jan Śledzianowski, autor książki o pogromie, prof. Stanisław Żak, 14 letni świadek wydarzeń i późniejszy ich badacz, Maciej Kozłowski, były ambasador RP w Izraelu i pełnomocnik Ministra SZ do kontaktów z diasporą oraz Mirosław Sawicki, były Minister Edukacji Narodowej.

• Spotkanie było otwarte dla publiczności i odbywało się w pełnej sali w Kieleckim Centrum Kultury.
  

• 22 maja "Otwarta Rzeczpospolita" była wraz z redakcją „Zeszytów Literackich” współorganizatorem spotkania z cyklu "Goście Gazety" z Kurtem Lewinem, autorem książki Przeżyłem. Saga Świętego Jura spisana w roku 1946 przez syna rabina Lwowa. (wydanej nakładem Zeszytów Literackich). Spotkanie odbyło się w siedzibie Gazety Wyborczej.
  

• W wrześniu na X Festiwal Nauki w Warszawie przygotowaliśmy dyskusję panelową pt. Jak zmierzyć się z tym złem? W 60. rocznicę pogromu kieleckiego. Dyskusję z udziałem Agaty Patalas, Mirosława Sawickiego i Krystyny Starczewskiej poprzedził pokaz filmu Marcela Łozińskiego Świadkowie.

2. Działania prawne

• Praca nad pozwem przeciwko Bublowi wymagała bardzo wielu dyskusji i konsultacji o jego kształcie i o naszej strategii przed sądem. W marcu 2006 w tej sprawie odbyło się zebranie Rady Programowej i zaproszonych prawników. W opracowaniu ostatecznego stanowiska Stowarzyszenia szczególnie intensywnie uczestniczyli Teresa Holzer, Elżbieta Janicka i Jerzy Jedlicki. W dniu złożenia pozwu do sądu zorganizowaliśmy w Fundacji Helsińskiej konferencję prasową, w której wzięli udział: prawnicy (dr Adam Bodnar, mec. Maciej Lach), członkowie zarządu oraz przedstawiciele powodów (Izabela Cywińska, Maciej Geller, Ireneusz Krzemiński, Paweł Śpiewak). Efektem były obszerne relacje w trzech dziennikach (GW, Rzeczpospolita, Dziennik-najlepsza relacja) oraz informacje w serwisie PAP, portalach Onet i Wirtualna Polska, rozmowy w Anty-Radiu i Tok Fm i radiu publicznym. Krótkie wzmianki zamieściła telewizyjna Panorama (zarząd OR) i Wiadomości (Marek Edelman). Dostaliśmy dużo listów od członków i sympatyków popierających nasze działania, choć przyznać trzeba, że list popierający pozew podpisało niewielu członków Stowarzyszenia. Obecnie pozew jest w sądzie, o jego losach będziemy informowali na naszej stronie internetowej.

• Wiosną ukazała się broszura Przestępstwa nie stwierdzono. Prokuratorzy wobec doniesień o publikacjach antysemickich. Świeżo wydrukowane egzemplarze otrzymali członkowie OR podczas zeszłorocznego walnego zebrania. Broszura, ze wstępem Jerzego Jedlickiego, prezentuje analizę (prawną i językową) umorzeń prokuratorskich w sprawach o naruszenie art. 256 i 257 KK. Rozesłaliśmy ją do wszystkich sądów i prokuratur w Polsce (ponad 700 adresów) oraz do instytucji centralnych: m.in. Biura Rzecznika Praw Obywatelskich, sędziów Trybunału Konstytucyjnego, Komisji Sejmowych itd. Otrzymaliśmy trzy odpowiedzi: od Rzecznika Praw Obywatelskich(26 czerwca 2006), od Prokuratora Okręgowego w Warszawie (11 lipca 2006) i od Prokuratora Krajowego (14 grudnia 2006). Listy obu prokuratorów wymagają naszej reakcji i dlatego postanowiliśmy tę sprawę uczynić tematem specjalnego otwartego zebrania członków z udziałem kompetentnych prawników.
  

• W kwietniu 2006 (dzięki szybkiemu przekazaniu nam przez pana Rafała Maszkowskiego informacji o antysemickim felietonie St. Michalkiewicza na antenie Radia Maryja) wystąpiliśmy z zawiadomieniem o popełnieniu przestępstwa do Prokuratury w Toruniu. Zawiadomiliśmy również Radę Etyki Mediów, która ogłosiła krytyczne stanowisko w sprawie. Prokurator w Toruniu zawiadomił nas natomiast o umorzeniu sprawy. Zostaliśmy również poinformowani, że nie przysługuje nam prawo do uzasadnienia, wobec tego zwróciliśmy się kolejnym pismem, tym razem do prokuratora krajowego, o ponowne wszczęcie umorzonego postępowania oraz o uznanie Stowarzyszenia za stronę w tej sprawie. Sprawę odesłano do prokuratury toruńskiej, skąd otrzymaliśmy odpowiedź, w której argumenty Stowarzyszenia ponownie zostały zignorowane i uprzedzono nas, że dalsze nasze interwencje „zostaną pozostawione bez biegu.”. W międzyczasie (a może w efekcie) Stanisław Michalkiewicz został felietonistą I Programu Polskiego Radia.

3. Konkurs im. Jana Józefa Lipskiego

• Na XI edycję Konkursu prac magisterskich im. Jana Józefa Lipskiego napłynęły 34 prace z 8 uniwersytetów. 26 czerwca, w Pałacu Staszica w Warszawie po raz jedenasty wręczyliśmy nagrody w Konkursie. Jury nagrodziło 10 autorów prac z uczelni w całej Polsce. Kolejny raz wręczono nagrodę specjalną „Otwartej Rzeczpospolitej”, po raz pierwszy nagrodę imienia Jacka Kuronia. Definitywnie kończą się środki na finansowanie konkursu, a dla jury Konkurs zaczyna być obciążeniem. Dlatego widzimy pilną potrzebę zreorganizowania Konkursu. Ponadto chcemy powołać ciało wspierające Konkurs spośród laureatów z poprzednich lat.  W tym roku ponownie zwrócimy się do przyjaciół i uczniów Jana Józefa z prośbą o wpłaty. Zaczęliśmy rozmowy z laureatami ubiegłych edycji Konkursu.

4. Interwencje, oświadczenia, spotkania

• W marcu wystosowaliśmy apel w sprawie białostockiej nauczycielki, której dane umieszczono na faszystowskiej stronie internetowej. Zwróciliśmy się do ludzi dobrej woli udzielenie jej wsparcia i okazanie solidarności. Apelowaliśmy także o większą aktywność w ściganiu przestępstw na stronach internetowych.

• W maju wydaliśmy oświadczenie po napaści na Michaela Schudricha, w którym zwracaliśmy uwagę, że niezależnie od tego, czy sprawcy tego i innych mających ostatnio miejsce ataków o dyskryminacyjnym, ksenofobicznym czy antysemickim charakterze są ze sobą jakoś powiązani, jesteśmy przekonani, że niektóre wypowiedzi polityków i ogólny ton toczącej się od pewnego czasu publicznej dysputy stwarzają atmosferę sprzyjającą tego rodzaju manifestacjom nienawiści, skrajnego nacjonalizmu i nietolerancji.
  

• W czerwcu wydaliśmy oświadczanie, w którym wyraziliśmy zaniepokojenie w związku z faktem, jak i podaną przyczyną (opublikowanie opracowanego przez Radę Europy poradnika dla nauczycieli, który - zdaniem resortu edukacji - zachęcał do zapraszania do szkół przedstawicieli mniejszości seksualnych) odwołania pana Mirosława Sielatyckiego ze stanowiska dyrektora Centralnego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli.

• W czerwcu alarmowaliśmy opinię publiczną i policję sprawą prześladowania na warszawskim Ursynowie rodziny Temkinów, co zaowocowało zainteresowaniem mediów, a następnie działaniem policji w obronie rodziny przed chuliganami.

• Sprawa powołania Narodowego Instytutu Wychowania. Zgodnie z uchwałą ostatniego walnego zebrania OR powołany zespół (Halina Bortnowska, Magdalena Bajer, Antoni Sułek) przygotował stanowisko OR w tej sprawie, które skierowaliśmy do MEN i do Komisji Sejmowej. W sierpniu w sejmie odbyło się wysłuchanie publiczne w sprawie rządowego projektu ustawy o Narodowym Instytucie Wychowania. Przedstawiciele naszego Stowarzyszenia wzięli udział w wysłuchaniu, a stanowisko w imieniu "Otwartej Rzeczpospolitej" przedstawiła Halina Bortnowska; ostatecznie prace nad powołaniem NIW wstrzymano.

• We wrześniu, razem z Komitetem Helsińskim w Polsce ogłosiliśmy protest przeciwko atakom na Jacka Kuronia z wezwaniem do przyłączanie się. Stwierdziliśmy tam m.in. "Nie chcemy, by Polskę nasycano pogardą, by społeczeństwo karmiono nieufnością i podejrzeniami na kredyt, a nieraz wbrew oczywistościom – jak ostatnio w przypadku Jacka." List był publikowany w prasie i w internecie, podpisało się pod nim wiele osób.
  

• We wrześniu przedstawicielki zarządu OR spotkały się z prezesem europejskiej kampanii All different, all equal, p. Rafaelem na jego prośbę, podczas jego wizyty w Warszawie.
  

• W październiku wydaliśmy oświadczenie w sprawie wypowiedzi wiceministra edukacji Mirosława Orzechowskiego. Wyrażaliśmy zaniepokojenie faktem, iż funkcję podsekretarza stanu w Ministerstwie Edukacji pełni osoba kwestionująca naukowy status teorii ewolucji, a także podważająca sens wychowywania młodzieży w duchu tolerancji. Uważamy, że publiczne głoszenie takich poglądów przez wysokiej rangi urzędnika państwowego, zwłaszcza odpowiedzialnego za edukację, kompromituje państwo i powinno się spotkać z natychmiastową reakcją jego przełożonych.

• W listopadzie wystosowaliśmy list do Prezydenta RP w sprawie ustawy "O ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa". Jako organizacja, która dąży do tego, by sprawy ważne dla polskiej tożsamości dyskutować na forum publicznym, zwróciliśmy się o zawetowanie uchwalonej przez Sejm RP ustawy. Niezależnie od poważnych, szeroko formułowanych zarzutów wobec tej ustawy, wyraziliśmy niepokój w związku z proponowaną treścią art. 55a ustawy, w brzmieniu: "Kto publicznie pomawia Naród Polski o udział, organizowanie lub odpowiedzialność za zbrodnie komunistyczne lub nazistowskie, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3”. Za inicjatywę i pomoc w tej sprawie dziękujemy Dariuszowi Stoli i Antoniemu Sułkowi.
  

• W listopadzie, w związku z odsłonięciem pomnika Romana Dmowskiego w Warszawie, opublikowaliśmy na stronie internetowej i przesłaliśmy do mediów nasze stanowisko. Wsparliśmy (dofinansowując druk plakatu i udzielając patronatu) inicjatywę członka naszego Stowarzyszenia, Jana Geberta , który na wynajętym słupie ogłoszeniowym naprzeciw pomnika powiesił plakaty z antysemickimi cytatami z pism i wypowiedzi Dmowskiego.
  

• W grudniu wysłaliśmy list do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Komendanta KG Policji w związku z zachowaniem policji wobec studenta, który próbował interweniować przeciwko sprzedawaniu antysemickich publikacji podczas oficjalnej uroczystości odsłonięcia pomnika Dmowskiego w Warszawie oraz w związku z biernością policji wobec aktywistów Narodowego Odrodzenia Polski, którzy zakłócali uroczystość upamiętniającą ofiary pogromu nocy kryształowej we Wrocławiu. Zawiadomiono nas, że sprawa jest rozpatrywana.

• W związku z wypowiedzią premiera Jarosława Kaczyńskiego na spotkaniu z przedstawicielami amerykańskiej ADL (Anti Defamation League), gdzie zapewnił swoich rozmówców, że w Polsce nie ma problemu nietolerancji i rasizmu, skierowaliśmy do ich wiadomości naszą korespondencję w sprawie antysemickich wystąpień Michalkiewicza w Radiu Maryja i uzasadnienie pozwu przeciwko Bublowi. Informujemy o podobnych problemach i o podejmowanych przez nas krokach także europejskich przedstawicieli Kampanii All different, all equal.

5. Edukacja

• W lutym 2006 rozesłaliśmy do wszystkich szkół ponadgimnazjalnych w Warszawie list do nauczycieli z ofertą współpracy. Teresa Holzer zaproponowała w nim spotkania i dyskusję na temat realizacji tematyki Holokaustu, patriotyzmu, tolerancji w szkole.
  

• 19 kwietnia 2006, w zorganizowanych przez "Otwartą Rzeczpospolitą" obchodach 63 rocznicy wybuchu Powstania w Getcie Warszawskim wzięły udział setki uczniów i nauczycieli z warszawskich i podwarszawskich szkół.W południe spotkaliśmy się pod Pomnikiem Bohaterów Getta, by towarzyszyć Markowi Edelmanowi w składaniu kwiatów pod Pomnikiem. Wieczorem w Mazowieckim Centrum Kultury i Sztuki uczniowie i zaproszeni goście obejrzeli przedstawienie "Głosy z Theresienstadt" w reżyserii Bente Kahan i w wykonaniu aktorek z wrocławskich teatrów. O sfinansowanie obchodów zwróciliśmy się do Ministerstwa Kultury i uzyskaliśmy dotację z programu "Patriotyzm Jutra"

6. Inne wydarzenia

• 11 lutego 2006 r. Janusz Kostecki wziął udział w konferencji „Mowa nienawiści. Polskie fobie i uprzedzenia”, zorganizowanej przez Kampanię Przeciw Homofobii. Wygłosił referat Prokuratorskie umorzenia przestępstw z art. 256 i 257 kk. Czy jesteśmy bezradni?
  

• W lutym 2006 roku, w konsekwencji wcześniejszego przyłączenia się do inicjatywy Stowarzyszenia EKOSAN, przeznaczyliśmy kwotę 1000 złotych na tablicę pamiątkową. Stowarzyszenie EKOSAN z Sandomierza postanowiło uczcić pamięć tragicznych wydarzeń z XVII wieku w tym mieście. Członków tamtejszej społeczności żydowskiej fałszywie oskarżono o dokonanie tak zwanego mordu rytualnego. Ofiary oskarżeń były torturowane i skazane na śmierć. Lokalni działacze chcą umieścić tablicę pamiątkową na ścianie byłej synagogi.

• W związku z atmosferą polityczną w naszym kraju, zarząd spotkał się, na jej prośbę, z pania Emmą Baines, sekretarzem politycznym ambasady brytyjskiej;

• 1 października Jerzy Jedlicki uczestniczył w spotkaniu z Komisarzem Praw Człowieka Rady Europy, Thomasem Hammarbergiem;

• 8 października Paula Sawicka i Danuta Stołecka spotkały się z uczestnikami seminarium na temat pamięci europejskiej ("Europeizacja Pamięci") zorganizowanego przez Fundację im. Friedricha Eberta w Warszawie (7 do 14 października 2006) dla doktorantów niemieckich uniwersytetów. Działalność naszego Stowarzyszenia wzbudziła duże zainteresowanie uczestników spotkania, a dwóch z nich wyraziło chęć wstąpienia do OR.

• 11 października zarząd i przewodniczący Rady Programowej spotkali się (na jego prośbę) z panem Greggiem Rickmanem, specjalnym wysłannikiem Departamentu Stanu US ds. monitorowania i zwalczania antysemityzmu. W spotkaniu wzięli również udział Daniel C. Gedacht – II sekretarz ds. politycznych i Katarzyna Dragan z ambasady amerykańskiej;

• W październiku 2007 roku prof. Jerzy Jedlicki i przedstawiciele Zarządu OR zaproszeni zostali na rozmowę przez Rzecznika Praw Obywatelskich. Rozmawialiśmy o działaniach prawnych Stowarzyszenia. RPO zainteresował się losami naszej skargi w sprawie o felieton Michalkiewicza i przyznał, że Stowarzyszenie, jako zawiadamiający o popełnieniu przestępstwa powinno mieć prawo do uzasadnienia – obiecał podjąć kroki w tej sprawie. Zainteresował się naszym pozwem przeciwko Bublowi, prosił o przekazanie kopii pozwu oraz nie wykluczył, że RPO przyłączy się do naszego pozwu.

• W listopadzie br przedstawicielki zarządu uczestniczyły w konferencji okrągłego stołu w MSWiA zorganizowanej w związku z przystąpieniem Polski (24 X 2006) do Programu Stosowania Prawa na rzecz Zwalczania Przestępstw z Nienawiści realizowanego przez Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka OBWE. Było to spotkanie ekspertów ODIHR z przedstawicielami organizacji pozarządowych.
  

• Stowarzyszenie "Otwarta Rzeczpospolita" jest w gronie Komitetu Założycielskiego Krajowego Komitetu Kampanii "KAŻDY INNY – WSZYSCY RÓWNI". Jest to kampania europejska, organizowana z Komisją Europejską i Europejskim Forum Młodzieży. Ponieważ tylko w Polsce administracja rządowa nie włączyła się do przygotowań i udziału w kampanii, jej zorganizowanie będzie udziałem wyłącznie organizacji pozarządowych.

• Jesteśmy w gronie członków – założycieli polskiego oddziału ENAR – European Network Against Racism, sieci organizacji pozarządowych z krajów UE zajmujących się zwalczaniem rasizmu i ksenofobii.
  

• W 2006 roku opracowaliśmy list intencyjny a następnie wniosek w konkursie grantowym Fundacji Batorego "Dla Tolerancji". W grudniu otrzymaliśmy informację, że nasz wniosek został przyjęty. Otrzymaliśmy dwuletni grant instytucjonalny w wysokości 200 tys. PLN z możliwością przedłużenia o kolejny rok. Podpisaliśmy umowę na rok 2007 (100 tys. PLN), która pozwala nam na finansowe uruchomienie projektu od lutego br. Projekt przewiduje kontynuację i rozszerzenie programu prawnego oraz zapewni nam instytucjonalne wsparcie działań statutowych Stowarzyszenia.

7. Promocja stowarzyszenia i jego misji

• W lutym, w TOK FM, Paula Sawicka mówiła o działalności Stowarzyszenia w audycji Anki Grupińskiej "O innych, czyli o Polakach też".

• W miesięczniku Poland Monthly, w numerze lutowym ukazała się informacja o działaniach prawnych Stowarzyszenia

• O podpisach zbieranych pod pozwem Stowarzyszenia przeciwko Leszkowi Bublowi informowały Gazeta Wyborcza, Rzeczpospolita i Poland Monthly. Temat ponownie zainteresował media po konferencji prasowej informującej o składaniu pozwu przeciwko Bublowi. Prezes Stowarzyszenia udzieliła wywiadu Polskiemu Radiu oraz wzięła udział w godzinnej audycji w radiu TOK FM na temat szerzenia nienawiści w przestrzeni publicznej w naszym kraju.

• Uroczystości 19 kwietnia pod Pomnikiem Bohaterów Getta zapowiadała i relacjonowała Gazeta Wyborcza i Polskie Radio. Paula Sawicka zapowiadała organizowane przez Stowarzyszenie tego dnia wydarzenia.

• O naszych działaniach systematycznie informujemy na stronie internetowej Stowarzyszenia.

8. Sprawy organizacyjne

• Niektórzy członkowie sygnalizują nam, że brak im spotkań otwartych. Istotnie, ta część działalności wypadła w roku 2006 gorzej. Musieliśmy wiele uwagi i czasu poświęcić przygotowaniom pozwu przeciwko Bublowi. Przygotowywaliśmy także wniosek do Fundacji Batorego. Z drugiej jednak strony zwracamy uwagę Państwa, że frekwencja na zebraniach jest bardzo niska.

• W oddziale krakowskim naszego Stowarzyszenia wybrano nowe władze. Prezesem oddziału została pani Janina Żylińska.

Zarząd Główny

7 lutego 2007