Sprawozdanie Zarządu Głównego

z działalności w okresie od kwietnia 2005 do marca 2006

 

W omawianym okresie we władzach Stowarzyszenia „Otwarta Rzeczypospolita” pracowali

 

prezes: Paula Sawicka

 

wiceprezesi: Maciej Geller, Tomasz Żukowski

 

skarbnik: Krystyna Bratkowska

 

sekretarz: Danuta Stołecka

 

członkowie: Teresa Holzer, Marek Gumkowski, Janusz Kostecki, Jadwiga Waniakowa

 

Komisja Rewizyjna: Elżbieta Janicka, Małgorzata Melchior, Maria Ofierska

 

Radca prawny: Michał Pankiewicz.

 

„Otwarta Rzeczpospolita” liczy obecnie 275 członków zwyczajnych i 55 wspierających. W ostatnim roku przyjęliśmy 7 osób, jedna osoba została skreślona na własną prośbę.

 

Wszystkich, którzy dołączyli do stowarzyszenia, serdecznie witamy.

 

W 2005 roku zmarły dwie osoby z naszego Stowarzyszenia: Pani Teresa Gołębiowska z Krakowa i Pan Stefan Marody.

 

Kierownikiem biura „Otwartej Rzeczypospolitej” - od marca 2000 roku - jest Ewa Haberka.

 

W okresie objętym sprawozdaniem odbyło się osiem zebrań Zarządu Głównego.

 

1. Spotkania dyskusyjne

 

· 9 kwietnia rozszerzone zebranie Rady Programowej „Polska 2005: zagrożenia dla kultury demokratycznej”. Prowadzenie Jerzy Jedlicki.

 

· 24 listopada „Czy prawo może wykorzenić nienawiść. W poszukiwaniu metody skutecznego działania”. Prowadzenie Jerzy Jedlicki. W spotkaniu udział wzięli przedstawiciele administracji rządowej i ośmiu organizacji pozarządowych, zajmujących się problemami egzekwowania i poszanowania prawa w sferze ochrony mniejszości, przeciwdziałania i zwalczania dyskryminacji.

 

· 8 marca rozszerzone robocze posiedzenie Rady Programowej Stowarzyszenia w sprawie przygotowania argumentacji do pozwu zbiorowego "Otwartej Rzeczpospolitej" przeciwko Leszkowi  Bublowi, (we współpracy z Helsińską Fundacją Praw Człowieka).

 

2. Program Prawo przeciw nienawiści

 

Program „Prawo Przeciw Nienawiści", zainicjowany jeszcze przez poprzedni Zarząd O.R, miał na celu przeanalizowanie skuteczności prawa wobec aktów nienawiści, co w praktyce oznaczało zbadanie stopnia i zakresu wykorzystywania przez wymiar sprawiedliwości artykułów 256 i 257 k. k. Pierwsza faza programu miała polegać na zebraniu informacji o sprawach toczonych z tych paragrafów przed sądami w Polsce w latach 1999-2003 oraz, sondażowo, informacji na ten temat z Prokuratury Warszawskiej.

 

Mieliśmy dotrzeć do akt tych spraw, by prawnicy z uniwersyteckich Klinik Prawa mogli zbadać, jakiego rodzaju przestępstwa są kwalifikowane jako naruszenia wskazanych artykułów k. k. Chcieliśmy także dowiedzieć się, jaka argumentacja dominuje w sentencjach wyroków.

 

Uzyskane przez nas poparcie Ministra Sprawiedliwości, które przełożyło się  na list dyrektora jednego z departamentów ministerstwa do prezesów Sądów Apelacyjnych, pokazało niezależność ówczesnej władzy sądowniczej od wykonawczej: uzyskaliśmy od sądów zaledwie kilka odpowiedzi. Natomiast bezpośredni list „Otwartej Rzeczypospolitej” do prezesów 49 Sądów Okręgowych, którym podlega ponad 300 Sądów Rejonowych, przyniósł szybkie rezultaty. Otrzymaliśmy 44 odpowiedzi: z 36 sądów - o braku interesujących nas spraw, z jednego (Kraków) -  że musimy sami zwrócić się do sądów rejonowych, z jednego (Świdnica) -  że sąd nie ma podstaw prawnych do udostępnienia nam informacji. Prokuratura odpowiedziała, że nie możemy mieć dostępu do akt toczących się spraw, ponieważ nie jesteśmy stroną postępowania. Z udzielonych odpowiedzi wiemy, że w latach 1999-2003 toczyło się na pewno 8 spraw z art. 256 i 257 (po jednej w Gliwicach, Lublinie, Kielcach, Toruniu i Olsztynie i 3 w Warszawie), ale nie jest to informacja kompletna.

 

Z rozmów przeprowadzonych w odpowiednim wydziale Ministerstwa Sprawiedliwości dowiedzieliśmy się, że dysponują oni tylko ogólną statystyką wyroków. Na tej podstawie nie możemy dotrzeć do spraw poszczególnych, na dodatek zestawienia statystyczne nie obejmują kategorii dla nas bardzo interesującej - postępowań umorzonych. Dowiedzieliśmy się natomiast, że od 2004 roku, zgodnie z zaleceniami Unii Europejskiej, istnieje międzyresortowy Zespół Monitorowania Rasizmu i Ksenofobii. Zespół ten opracował kartę statystyczną dotyczącą przestępstw z interesujących nas artykułów, które sądy mają obowiązek wypełniać.

 

Pozyskanie informacji i monitorowanie działań prawnych stanie się teraz znacznie prostsze. To ważna dla nas wiadomość, ponieważ w świetle dotychczasowych efektów naszej pracy, Zarząd uważa, że warto kontynuować projekt prawny.

Niemożność w miarę sprawnego dotarcia do akt spraw oraz większe niż przewidywaliśmy trudności w nawiązaniu współpracy ze studentami prawa spowodowały, że latem 2005 wystąpiliśmy do Fundacji Batorego o zgodę na modyfikację projektu.

 

Ponieważ uważaliśmy i wciąż uważamy, że głównym problemem niewykorzystywania istniejącego prawa do zwalczania aktów nienawiści jest  swoista obstrukcja prawna, pojawiająca się  już na etapie działań prokuratury, czyli na niemal nagminnym umarzaniu spraw z powodu niestwierdzenia przestępstwa, zaproponowaliśmy analizę uzasadnień tychże umorzeń w kilku głośniejszych sprawach, z ostatnich lat. Proponowaliśmy, by analiza została dokonana z kilku różnych punktów widzenia: prawnego, językowego, historycznego. Jesienią 2005 roku uzyskaliśmy zgodę Fundacji. Batorego na wprowadzenie zmian do projektu i przystąpiliśmy do drugiej jego fazy.

 

O analizę sentencji prokuratorskich umorzeń dotyczących spraw z art. 256 i 257, zgłaszanych do prokuratury lub monitorowanych przez nasze Stowarzyszenie, poprosiliśmy dr Alinę Całą, zajmującą się m.in. zjawiskiem antysemityzmu, dr Adama Bodnara – prawnika z Helsinskiej Fundacji Praw Człowieka, prof. Michała Głowińskiego, badacza języka polityki i propagandy, prof. Michała Pietrzaka, prawnika, Tomasza Żukowskiego, autora analiz społeczno-politycznych.

 

Rezultaty pracy tych specjalistów zostały opublikowane w broszurze pt. Przestępstwa nie stwierdzono ( nie znalazł się tu tekst prof. Pietrzaka, który zawiera cenne dla nas wskazówki dotyczące możliwości prawnych przezwyciężania obstrukcji, ma jednak tym samym inny niż pozostałe teksty charakter). Jej autorzy dowodzą, że logika prokuratorskich umorzeń mija się z poczuciem, że prawo jest stosowane adekwatnie i sprawiedliwie, przeczy wiedzy psychologicznej i historycznej, wreszcie - zdrowemu rozsądkowi.

 

Aby wymusić działania prawne przeciwko najbardziej bulwersującym przestępstwom na tle rasistowskim oraz z protestu przeciwko zaniechaniem wymiaru sprawiedliwości, godzącym w godność prawa, wyrósł pozew zbiorowy (do chwili obecnej podpisało go 580 osób) przeciwko Leszkowi Bublowi, z którym wystąpiła "Otwarta Rzeczpospolita", zapraszając do współpracy Fundację Helsińską. Chcielibyśmy, by procesprowadzony przez prawników z Zespołu Spraw Precedensowych Fundacji Helsinskiej doprowadził do skazania Bubla, czyli, tym samym, do zmiany wykładni artykułu 257 na taką, która uznaje, że każdy obywatel, a nie tylko członek znieważanej grupy, może poczuć się obrażony przez nienawistne treści. Proces ten ma mieć charakter precedensowy, co oznacza, że dopuszczenie postulowanej przez nas wykładni przepisów Kodeksu Karnego w sprawie przeciwko Bublowi, pozwoli ścigać innych dopuszczających się takich przestępstw, z wniosku każdego obywatela, który poczuje się znieważony. Dla nas będzie to doskonała okazja do monitorowania postępowania organów wymiaru sprawiedliwości.

 

Program Prawny - niezwykle sprawnie, olbrzymim nakładem czasu i wysiłków - prowadzi i koordynuje członek naszego Stowarzyszenia Helena Datner, której w tym miejscu Zarząd Stowarzyszenia bardzo dziękuje. Wyrażamy uznanie za dotychczasowe efekty i liczymy na dalszą, znakomitą współpracę. To dzięki uporowi i mobilizacji Heleny nie zrezygnowaliśmy przed rokiem z tego projektu. Pozew przeciwko Leszkowi Bublowi nie byłby możliwy bez rady i zaangażowania pana Adama Bodnara. Zarząd Stowarzyszenia składa mu serdeczne podziękowania.

 

3. Konkurs im. Jana Józefa Lipskiego

 

Na X edycję konkursu im. Jana Józefa Lipskiego nadesłano 58 prac z 11 wyższych uczelni (zainteresowanie konkursem było największe w jego historii - dwa lata temu mieliśmy 54 prace, przed rokiem 37). W roku 2005 pula nagród wynosiła 21.000 zł, przyznano 4 rodzaje nagród.

 

Na XI edycję Konkursu im. Jana Józefa Lipskiego napłynęły 34 prace z 8 uniwersytetów.

 

W 2005 roku przedstawiciele Zarządu "Otwartej Rzeczpospolitej" spotkali się z członkami Kapituły i Jury Konkursu, opracowany został jego nowy regulamin. Ponadto, w ramach Konkursu, Zbigniew Bujak ufundował nagrodę specjalną im. Jacka Kuronia. W roku 2006 zostanie ona wręczona po raz pierwszy.

 

Problemem pozostaje finansowanie Konkursu w latach przyszłych. Niestety podejmowane przez nas próby budowania Funduszu Nagrody oraz poszukiwania sponsorów nie są zadowalające. Prowadzimy w tej sprawie rozmowy z przedstawicielami różnych instytucji (m.in. Ambasady Amerykańskiej), w dalszym ciągu będziemy się zwracali do Przyjaciół, zarząd Stowarzyszenia liczy także na pomoc członków, prosimy o pomysły i działanie.

 

4. Działania interwencyjne

 

· Skierowaliśmy protest do redakcji gazety The Forward w Nowym Jorku, po opublikowaniu na jej łamach ogłoszenia przeciwko wysiedleniom w Gazie. W ogłoszeniu tym zamieszczono zdjęcie Żydów wysiedlanych w Warszawie w 1943 roku. Ten protest, wysłaliśmy także do instytucji i osobistości cieszących się powszechnym szacunkiem, którym, jak sądzimy, relatywizowanie zbrodni Holocaustu nie jest obojętne.

 

· W czerwcu wydaliśmy oświadczenie w sprawie programu "Warto rozmawiać" Jana Pospieszalskiego. Uważamy, że Talk-shows pana Pospieszalskiego są dalece nieobiektywne, prowadzący nie próbuje być bezstronnym moderatorem, lecz energicznie bierze stronę bliskich mu ideowo czy politycznie dyskutantów. Zwracaliśmy uwagę, że tytuł audycji, pozornie sugerujący korzyści z wymiany poglądów, brzmi jak niezamierzona ironia. Wystąpiliśmy w obronie pani Haliny Bortnowskiej i ks. Adama Bonieckiego, atakowanych w programie, których wypowiedzi zostały skandalicznie zmanipulowanie.

 

· W listopadzie 2005 skierowaliśmy list do premiera Kazimierza Marcinkiewicza, w związku z jego pierwszą wizytą w Radiu Maryja. Wyraziliśmy zaniepokojenie wizytą premiera w rozgłośni, która, oprócz podejmowania tematyki religijnej, pod pozorem rozwijania patriotyzmu propaguje postawy podejrzliwości i strachu przed „obcymi", szerzy niechęć, a nawet nienawiść, do tych wszystkich, którzy nie podzielają poglądów wypowiadających się na antenie osób. Prowadzone na falach tej rozgłośni rozmowy ze słuchaczami przynoszą niejednokrotnie manifestacje postaw antysemickich i ksenofobicznych, czego wyrazem jest dzielenie naszego społeczeństwa na „prawdziwych Polaków” i osoby „polskojęzyczne”.

 

5. Wydarzenia

 

· W styczniu 2005 wydaliśmy oświadczenie w rocznicę wyzwolenia obozu w Auschwitz.

 

· W maju 2005, w Krakowie uczestniczyliśmy w Seminarium europejskich ministrów edukacji Rady Europy pt. Nauczanie pamięci przez dziedzictwo kulturowe.

 

· W dniach 8-9 czerwca 2005 Paula Sawicka uczestniczyła w konferencja OBWE na temat Antysemityzmu i innych form nietolerancji w Kordowie. Na potrzeby tej konferencji przygotowaliśmy tezy Stowarzyszenia "Otwarta Rzeczpospolita", które zostały przedstawione uczestnikom spotkania i opracowaliśmy dwujęzyczną informację o Stowarzyszeniu i jego działaniach, kolportowaną w czasie całej konferencji.

 

· W listopadzie wzięliśmy udział w konferencji pn. Okrągły Stół Praw Człowieka w Polsce organizowanej przez Europejską Komisję przeciw Rasizmowi i Nietolerancji (ECRI). Uczestnikami spotkania byli przedstawiciele innych organizacji pozarządowych oraz administracji rządowej. W sesji poświęconej rasizmowi i ksenofobii w sferze publicznej mówcami byli Jerzy Jedlicki i Halina Bortnowska. W sesji "Prawne i instytucjonalne podstawy zwalczania rasizmu i dyskryminacji rasowej" przedstawiliśmy nasz projekt prawny.

 

· 9 listopada, w rocznicę Nocy Kryształowej nasi wolontariusze, uczniowie warszawskich liceów, rozdawali w centrum Warszawy ulotki z oświadczeniem Stowarzyszenia na ten dzień wraz z zaproszeniem na wystawę Ośrodka Karta "Oblicza totalitaryzmu".

 

· Zareagowaliśmy Uchwałą na wydarzenia w Poznaniu 24 XI, po odwołaniu "parady równości".

 

· 17-29 listopada 2005 braliśmy udział w organizowanej przez organizacje pozarządowe akcji "Kraków dla tolerancji". Krakowski oddział Otwartej Rzeczpospolitej zorganizował panel dyskusyjny na temat tolerancji w siedzibie Teatru 38 na Rynku Głównym. W panelu uczestniczyli Sergiusz Kowalski, Halina Grzymala-Moszczynska, Anna Lipowska-Teutsch i Janusz Majcherek. Moderatorem dyskusji była Dorota Praszalowicz.

 

· 10 grudnia 2005 r. Janusz Kostecki reprezentował Stowarzyszenie podczas obrad Okrągłego Stołu Praw Człowieka, zorganizowanego przez Kampanię Przeciw Homofobii. Przedstawił główne kierunki działań OR oraz rekomendacje naszego Stowarzyszenia.

 

· W grudniu uczestniczyliśmy w manifestacji "Marsz równości idzie dalej", na wiecu przemawiał przedstawiciel Stowarzyszenia.

 

· 11 lutego 2006 r. Janusz Kostecki wziął udział w konferencji „Mowa nienawiści. Polskie fobie i uprzedzenia”, zorganizowanej przez Kampanię Przeciw Homofobii. Wygłosił referat Prokuratorskie umorzenia przestępstw z art. 256 i 257 kk. Czy jesteśmy bezradni?

 

· W lutym 2006 roku, w konsekwencji wcześniejszego przyłączenia się do inicjatywy Stowarzyszenia EKOSAN, przeznaczyliśmy kwotę 1000 złotych na tablicę pamiątkową. Stowarzyszenie EKOSAN z Sandomierza postanowiło uczcić pamięć tragicznych wydarzeń z XVII wieku w tym mieście. Członków tamtejszej społeczności żydowskiej fałszywie oskarżono o dokonanie tak zwanego mordu rytualnego. Ofiary oskarżeń były torturowane i skazane na śmierć. Lokalni działacze chcą umieścić tablicę pamiątkową na ścianie byłej synagogi.

 

· W lutym 2006 rozesłaliśmy do wszystkich szkół ponadgimnazjalnych w Warszawie list do nauczycieli z ofertą współpracy. Teresa Holzer zaproponowała w nim spotkania i dyskusję na temat realizacji tematyki holokaustu, patriotyzmu, tolerancji w szkole. W marcu i kwietniu w naszym lokalu odbywają się spotkania z zainteresowanymi.

 

6. Promocja stowarzyszenia i jego misji

 

· W lutym, w TOK FM, Paula Sawicka mówiła o działalności Stowarzyszenia w audycji Anki Grupińskiej "O innych, czyli o Polakach też".

 

· W miesięczniku Poland Monthly, w numerze lutowym ukazała się informacja działaniach prawnych Stowarzyszenia.

 

· O pozwie Stowarzyszenia przeciwko Leszkowi Bublowi informowały Gazeta Wyborcza, Rzeczpospolita i Poland Monthly.

 

· Opracowana została nowa strona internetowa Stowarzyszenia, materiały na niej są systematycznie uzupełniane.

 

7. Sprawy organizacyjne

 

· Dzięki pomocy Heleny Datner pozyskaliśmy od JOINT używany komputer, znacznie lepszy niż ten, z którego korzystaliśmy do tej pory.

 

· Zdecydowaliśmy o wykupieniu stałego dostępu do internetu, pozwala to znacznie usprawnić pracę w biurze.

 

· Zakupiliśmy oprogramowanie do obsługi komputera.

 

· Zarząd zdecydował o stałym zatrudnieniu pani Ewy Haberki.

 

Warszawa, 9 marca 2006 r.